Wycieczka do lasu – jak się do niej przygotować?

Wycieczka do lasu: jak się przygotować w 5 krokach?

Lesistość Polski wynosi niemal 30% i jest zbliżona do średniej europejskiej (bez Rosji); na jednego mieszkańca naszego kraju przypada 0,25 ha lasu^[1]. Zanim się do niego wybierzesz, sprawdź, czy na wybranym terenie nie obowiązuje okresowy zakaz wstępu nałożony przez nadleśnictwo. Oto kiedy nie można wchodzić do lasu:

• przy zagrożeniu pożarowym
• po przebytych burzach czy huraganach
• podczas prac gospodarczych związanych z ochroną środowiska czy pozyskaniem drewna.

Informacji o tym, kiedy nie można wchodzić do lasu, warto szukać na stronie zakazywstepu.bdl.lasy.gov.pl

Aby wycieczka do lasu była udana, należy uprzednio zaplanować trasę, oszacować czas potrzebny na jej zrealizowanie oraz sprawdzić prognozę pogody. W niniejszym artykule podpowiadamy, jaki sprzęt na wyprawę do lasu może się przydać, jak się ubrać oraz jak uniknąć chorób i zagrożeń czyhających podczas wycieczki. Sprawdź, jak przygotować się do lasu w 5 prostych krokach!

1. Co zabrać na wycieczkę do lasu? [LISTA]

O tym, co zabrać do lasu, decyduje długość wycieczki, pora roku/pogoda i planowane aktywności. Poniżej zamieściliśmy wykaz rzeczy, które przydają się najczęściej. Są to:

• latarka;
• apteczka;
• powerbank;
• krem z filtrem
• worek na odpady
• zapas wody i jedzenia
• telefon z naładowaną baterią
• repelenty na owady i kleszcze w lesie
• mapa papierowa i kompas lub e-mapa działająca offline.

W sezonie zimowym nie ma potrzeby zabierania repelentu, natomiast latem – termosu z ciepłym napojem. Grzybiarz weźmie ze sobą nożyk i wiklinowy kosz, a survivalowiec krzesiwo, tarp czy składaną piłkę do drewna. Niezależnie od specyfiki wycieczki, warto zapisać numer telefonu odpowiedniego nadleśnictwa oraz pamiętać o numerach alarmowych.

2. Jak się ubrać do lasu o każdej porze roku?

O tym, w co się ubrać do lasu, w dużej mierze decyduje pogoda i pora roku. W okresie wiosennym, letnim i jesiennym, kiedy zainteresowanie wycieczkami do lasu jest największe, warto wybrać jednobarwne ubranie w jasnych kolorach. Ułatwia to namierzenie zgubionego uczestnika wycieczki oraz zauważenie kleszczy wędrujących po ciele i strącenie ich, zanim wkłują się skórę.

Strój na zimowe dni musi być ciepły, wygodny i odporny na wiatr oraz opady. Wskazówki na temat tego, jakie kurtki do lasu, buty czy spodnie o tej porze roku wybrać, znajdują się poniżej. Zimą szczególnie trzeba pamiętać o ciepłej czapce i rękawiczkach. Przyda się również ogrzewacz do rąk.

Niezależnie od pory roku, strój do lasu powinien zakrywać wszelkie możliwe części ciała. To nie tylko ochrona przed chłodem w sezonie zimowym i kleszczami od wiosny do jesieni, ale także promieniowaniem słonecznym, które powoduje oparzenia o każdej porze roku. 

Jakie obuwie do lasu?

Obuwie musi zapewniać stabilizację, bo podczas wycieczki nietrudno o potknięcie o wystające konary drzew czy gałęzie. Najlepszą opcją będą wygodne buty sięgające za kostkę i na grubej podeszwie. W ten sposób stabilnie utrzymają nogę i uchronią przed kontuzjami stawu skokowego oraz otarciami.

Wysoka cholewka zabezpiecza też przed ewentualnym ukąszeniem przez żmije, które można spotkać w polskich lasach. W zdecydowanej większości przypadków gady te atakują. 

O tym, jakie obuwie do lasu wybrać, decyduje pora roku. Latem sprawdzą się lżejsze, "oddychające" modele (ale nie sandały!) a zimą dobrze wybrać obuwie z ocieploną wewnętrzną stroną. 

Jakie spodnie do lasu?

W lesie najlepiej postawić na nieprzemakalne (np. softshellowe) spodnie, które ochronią nie tylko przed wilgocią, lecz również przed igiełkami czy kolcami, którymi można się poranić, przemierzając bardziej zarośnięte obszary. 

Odpowiednim rozwiązaniem są spodnie zakończone ściągaczami. To odzież antykleszczowa, uniemożliwiająca pajęczakom wędrówkę po ciele.

O tym, jakie spodnie do lasu wybrać, także decyduje pora roku. Latem sprawdzą się spodnie z odpinanymi nogawkami, pozwalające na szybką zmianę długości ubrania, kiedy temperatura powietrza wzrasta. Stosując to rozwiązanie, trzeba jednak pamiętać o stosowaniu repelentów. Aby zabezpieczyć się przed zmarznięciem zimą, warto postawić na ciepły strój lub – jeszcze lepiej – na bieliznę termoaktywną, na którą można założyć zwykłe, wygodne spodnie. 

Jakie kurtki do lasu?

Okrycie wierzchnie to nieodłączny element ubioru, szczególnie jeśli wycieczka do lasu ma odbyć się w niepewną, deszczową pogodę, jesienią albo zimą. O tym, jak się ubrać do lasu, decyduje pogoda:

W wietrzny dzień sprawdzą się kurtki softshellowe – lekkie i wytrzymałe na podmuchy wiatru, a także odznaczające się oddychalnością. Ten rodzaj okrycia sprawdzi się również jesienią, pod warunkiem uzupełnienia ubioru o bieliznę termoaktywną. 

W razie opadów lepiej wybrać kurtki z membraną hardshell, które zdadzą egzamin w przypadku intensywnych opadów deszczu, a nawet mokrego śniegu.

W mroźną pogodę warto postawić na kurtki puchowe, najlepiej z naturalnym wypełnieniem – gęsim lub kaczym. Dzięki niemu można liczyć na świetną termoizolację; trzeba jednak pamiętać, że ten rodzaj odzienia nie sprawdzi się w czasie obfitych opadów.

Przy wyborze okrycia wierzchniego należy zwrócić uwagę, aby kurtka była w miarę swobodna: nie krępowała ruchów, ale też aby nie była zbyt luźna. Warto wybrać dłuższą kurtkę, która osłoni spodnie przed przemoknięciem.

3. Jak wydostać się z lasu w razie utraty orientacji?

Wycieczka do lasu powinna być starannie zaplanowana, by zminimalizować ryzyko zgubienia się. Posiadanie mapy papierowej lub online to podstawa, szczególnie w nieznanym terenie – nawet przy krótkim spacerze. Ważne jest też poruszanie się tylko wyznaczonymi do tego szlakami. Jak postępować, gdy mimo wszystko dojdzie do utraty orientacji?

Jak wydostać się z lasu:

1. Zapamiętaj, że las podzielony jest geometrycznie na sektory (najczęściej prostokąty), czyli oddziały leśne. Każdy z nich ma swój numer, który umieszczony jest na słupkach zlokalizowanych w południowo-zachodnich rogach sektorów. 
2. Spokojnie podążaj w jednym kierunku, by ostatecznie natrafić na linię oddziałową. Wyznacza ją bezdrzewny pas lub droga. Idąc wzdłuż linii wycieczkowicz w końcu natrafi na ów charakterystyczny punkt. Wystarczy znaleźć go na mapie, co pozwoli skojarzyć aktualną lokalizację.
3. Z linią oddziałową często pokrywają się również linie energetyczne lub gazociągi. Znalezienie ich może być łatwiejsze.
4. W skrajnej sytuacji skontaktuj się z nadleśnictwem lub wybierz numer alarmowy i podaj numer słupka. To pozwoli na szybkie zlokalizowanie turysty i skuteczną pomoc.

Nie wolno wjeżdżać na teren lasu samochodem, quadem ani motocyklem. Pojazdy należy zostawić na wyznaczonym parkingu w taki sposób, by nie zastawiać wjazdu na drogi leśne. Są one bowiem przeznaczone dla pracowników nadleśnictwa, którzy m.in. udzielają pomocy zgubionym w lesie.

4. Jak zabezpieczyć się przed wścieklizną w lesie?

Chociaż w Polsce przeprowadza się cykliczną immunizację dziko żyjących zwierząt, to nie ma stuprocentowej pewności, że każde z nich zjadło szczepionkę rozrzuconą przez nadleśnictwo.

W przypadku zetknięcia się z np. z nietoperzem czy lisem, który zdaje się nie odczuwać lęku przed człowiekiem i zachowuje się nietypowo (np. nietoperze są aktywne w dzień i nie latają), należy jak najszybciej się oddalić. 

Osoby, które dużo czasu spędzają w lesie, powinny rozważyć profilaktyczne (przedekspozycyjne) szczepienie na wściekliznę. Jest ono podawane w wygodnym, dwudawkowym schemacie (dzień 0 i 7) i zapewnia kilkuletnią ochronę przed śmiertelną chorobą układu nerwowego.

5. Jak chronić się przed kleszczami, owadami i pasożytami?

Las to naturalne środowisko występowania licznych owadów, pajęczaków czy gadów. Wiele z nich może być dla wycieczkowiczów nie tylko uciążliwych, ale także niebezpiecznych.

Tasiemce

To pasożyt przedostający się do organizmu człowieka drogą fekalno-oralną. Oznacza to, że dzikie zwierzęta (np. lisy) wydalają jego jaja i infekują w ten sposób leśne owoce, wodę, a także różne powierzchnie. Spożycie skażonej wody/żywności lub przeniesienie jaj pasożyta do ust brudnymi rękami skutkuje groźną infekcją jelitową (szczegóły w: tasiemce u człowieka).

Aby uniknąć infekcji, należy przestrzegać zasad higieny osobistej i żywienia, tj. myć owoce przed spożyciem, uzdatniać wodę przed wypiciem oraz dbać o czystość dłoni.

Owady żądlące

Owady, takie jak pszczoły, osy czy trzmiele, powodują ból wskutek użądlenia. Dla uczulonych jest to śmiertelne niebezpieczeństwo. Do plecaka warto zatem spakować tabletki lub kremy przeciwhistaminowe. W przypadku osób silnie uczulonych na jad owadów, trzeba mieć ze sobą ampułkę z adrenaliną.

Meszki i komary

Innymi uciążliwymi owadami, które można spotkać w lesie, są meszki i komary. W Polsce nie przenoszą one groźnych chorób, lecz ich ugryzienie powoduje nieprzyjemny świąd i pieczenie. Wybierając się do lasu, bezsprzecznie należy wyposażyć się w odpowiednie repelenty. 

Latające kleszcze w lesie

W polskich lasach występują strzyżaki potocznie określane jako latające kleszcze w lesie. Strzyżaki nie są jednak pajęczakami, lecz owadami. Co więcej, nie powodują boreliozy czy kleszczowego zapalenia mózgu. Mogą być jednak dość uciążliwe – ich ukąszenia są przyczyną uciążliwego świądu, a nawet reakcji alergicznej. Odstrasza je użycie odpowiednich repelentów zgodnie ze wskazaniami producenta.

Kleszcze w lesie

Kleszcze wzbudzają najwięcej obaw wśród wycieczkowiczów. I słusznie, bo ich ukąszenie może spowodować babeszjozę czy bartonelozę u psa oraz boreliozę lub kleszczowe zapalenie mózgu (KZM) u człowieka. Jak uchronić się przed kleszczami w lesie?

1. Wybierz odpowiedni strój do lasu – odpowiedni, czyli zakrywający jak najwięcej ciała oraz w jasnym, jednolitym kolorze, na którym łatwo będzie zauważyć kleszcza.
2. Zastosuj repelent – to środek co odstrasza kleszcze w lesie; zakłóca pracę neuronów i receptorów na czułkach pajęczaków, powodując ich dezorientację.
3. Dokonaj oględzin ciała – po powrocie sprawdź, czy któremuś kleszczowi nie udało się przedostać pod ubranie; pajęczaki te najchętniej wgryzają się w ciepłe, dobrze ukrwione miejsca (np. pod pachami, w pachwinach, za kolanem).

Do kiedy są kleszcze w lesie: pajęczaki można spotkać w polskich lasach niemal przez cały rok. Największą aktywność obserwuje się jednak wiosną i jesienią. Zimą zapadają w letarg dopiero kiedy temperatura spadnie poniżej 5-7°C

Warto wiedzieć nie tylko do kiedy są kleszcze w lesie, ale też gdzie najchętniej żerują. Lasy liściaste i mieszane, krzewy i zarośla to ich ulubione miejsca; będąc tam, warto zachować szczególną ostrożność. Dlaczego to takie ważne?

Na jakie choroby zakaźne w lesie można się zaszczepić?

Zakrywające ciało ubranie oraz repelent co odstrasza kleszcze w lesie sprawdzają się w profilaktyce KZM. Usunięcie pajęczaka wbitego w skórę w ciągu 24 godzin zmniejsza ryzyko boreliozy, ale nie kleszczowego zapalenia mózgu. W lesie łatwiej też o zakażenie rany laseczkami tężca występującymi w glebie albo ugryzienie przez zwierzę chore na wściekliznę. Czym grozi każda z chorób?

Kleszczowe zapalenie mózgu

Choroba może ustąpić samoistnie w okresie tygodnia lub dwóch, jednak w niektórych przypadkach dochodzi do rozwinięcia drugiej fazy KZM ze sztywnością karku, zaburzeniami świadomości, porażeniem nerwów czaszkowych, kończyn górnych oraz dolnych.

W skrajnych przypadkach może dojść do porażenia mięśni oddechowych, a nawet do zgonu. Nie ma specyficznego leczenia kleszczowego zapalenia mózgu. Chorym podaje się jedynie środki łagodzące objawy, tj. zbijające gorączkę czy łagodzące ból.

Tężec

Laseczki tężca, które mogą wniknąć do organizmu przez każde, nawet drobne skaleczenie, namnażają się przez około 3-21 dni. Po tym czasie u chorego pojawiają się pierwsze objawy: gorączka, ból głowy, nadpotliwość czy problemy ze snem. Następnie dochodzi do neuroinfekcji z charakterycznymi skurczami całego ciała.

Niekontrolowane spazmy mogą doprowadzić do urazów, złamań oraz zachłystowego zapalenia płuc. Co gorsza, tężec odznacza się wysoką śmiertelnością, sięgającą niemal 50%^[2]. Warto zatem rozważyć pojedyncze, przypominające szczepienie na tężec.

Wścieklizna

Wirus wścieklizny znajduje się w ślinie chorych zwierząt; do zakażenia najczęściej dochodzi poprzez pokąsania, rzadziej polizania uszkodzonego naskórka czy śluzówki. To praktycznie stuprocentowo śmiertelna choroba układu nerwowego, której można zapobiegać dzięki profilaktyce poekspozycyjnej, pod warunkiem natychmiastowego podania szczepionki i immunoglobuliny.

Dwudawkowe szczepienie na wściekliznę wydłuża czas na podjęcie kuracji oraz eliminuje konieczność podania immunoglobuliny, polepszając rokowania w razie pogryzienia przez chore zwierzę.

Jak przygotować się do lasu z TropicalMed?

Odpowiedni ubiór i sprzęt na wyprawę do lasu to nie jedyne elementy, o które warto zadbać. Kluczowe dla komfortu i bezpieczeństwa są też szczepienia ochronne:

• na tężec – pojedyncza dawka przypominająca zalecana raz na 10 lat;
• na wściekliznę – dostępne w dwudawkowym, tygodniowym schemacie, zapewniające kilkuletnią ochronę;
• na kleszczowe zapalenie mózgu – trzydawkowe, dające 3 lata ochrony; kolejne dawki przypominające planujemy co 3-5 lat, zależnie od wybranego preparatu i wieku pacjenta.

Poza immunizacją, warto pamiętać, jak uchronić się przed kleszczami w lesie, które przenoszą boreliozę. Higiena osobista i żywienia chroni natomiast przed tasiemczycą. Po szczepienia i jasne zalecenia zdrowotne warto zgłosić się do ośrodka TropicalMed. Dzięki temu wycieczka do lasu będzie pełna miłych wspomnień i pozbawiona nieprzyjemnych doświadczeń związanych z chorowaniem.

Serdecznie zapraszamy!