Co to są pneumokoki i gdzie się na nie zaszczepić?

Co to są pneumokoki i dlaczego są groźne?

Pneumokoki to bakterie Streptococcus pneumoniae zwane dwoinkami zapalenia płuc. Do tej pory udało się zidentyfikować ponad 100 rodzajów pneumokoków, przy czym człowiekowi zagraża tylko kilka z nich^[1]. 

Inwazyjna choroba pneumokokowa co roku dotyka około 14,5 mln osób, z czego 800 tys. kończy się zgonem^[2]. Zakażenia odnotowuje się na całym świecie, także w Polsce. W naszym kraju każdego roku zgłasza się ponad 1000 inwazyjnych przypadków, a nieinwazyjne nie są nawet odpowiednio oszacowane^[3].

Podczas ciężkiej infekcji większość pacjentów (szczególnie dzieci) wymaga hospitalizacji. Kiedy wiadomo, czym są pneumokoki i dlaczego nie należy ich lekceważyć, warto dowiedzieć się więcej na temat sposobów rozprzestrzeniania się tych bakterii.

Gdzie i jak można zarazić się pneumokokami?

Człowiek jest jedynym rezerwuarem, czyli źródłem pneumokoków. Bakterie przedostają się do organizmu człowieka przez drogi oddechowe, a następnie osiadają w nosie i gardle. Do zakażenia dochodzi:

• drogą kropelkową, podczas kichania, kaszlu czy rozmowy z osobą chorą lub nosicielem;
• przez kontakt z wydzieliną dróg oddechowych nosiciela lub chorego; przez pewien czas bakterie przeżywają na skażonych powierzchniach i przedmiotach.

Nie każda zakażona osoba choruje; niektórzy stają się bezobjawowymi nosicielami, którzy nieświadomie roznoszą pneumokoki na innych, szczególnie w zatłoczonych miejscach i zamkniętych społecznościach.

Według CDC, największy odsetek nosicielstwa występuje wśród dzieci w wieku szkolnym (20-60%) oraz w wojsku (50-60% personelu). Szacuje się, pneumokoki u dorosłych nieposiadających dzieci występuje u 5-10% populacji^[4].

Kiedy wiadomo już, kim jest bezobjawowy nosiciel i jak można zarazić się pneumokokami, warto sprawdzić, jakie są objawy i możliwe powikłania pochorobowe.

Jakie są objawy i powikłania po pneumokokach?

Pneumokoki łatwo wnikają i namnażają się w organizmie człowieka dzięki otoczce polisacharydowej, która ułatwia im przyleganie do ludzkich tkanek. Okres wylęgania, tj. od zakażenia do pojawienia się pierwszych symptomów, trwa zazwyczaj 1-3 dni. 

W zależności od tego, jaki organ zaatakują pneumokoki objawy różnią się. W rozpoznaniu każdej z chorób wywołanej przez te bakterie może pomóc poniższa tabela.

Zakażenie pneumokokami może mieć charakter nieinwazyjny (zapalenie płuc, zatok, ucha środkowego) oraz inwazyjny z sepsą, zapaleniem opon mózgowo-rdzeniowych albo zapaleniem płuc, któremu towarzyszy bakteriemia (obecność pneumokoków w krwi). Czym to się może skończyć?

Pneumokoki powikłania i śmiertelność

Każda, nawet nieinwazyjna choroba pneumokokowa, miewa poważne konsekwencje. Powikłania często oznaczają trwały uszczerbek na zdrowiu. Zalicza się do nich:

• padaczka,
• utrata słuchu,
• ropnie mózgu,
• pęknięcie błony bębenkowej,
• niepełnosprawność ruchowa i behawioralna,
• nadkażenia bakteryjne (np. zapalenie wsierdzia)

Wywołane przez pneumokoki powikłania to poważne zagrożenie dla zdrowia i życia. Wstrząs septyczny jest obarczony najwyższą śmiertelnością (ponad 50%), podobnie jak zapalenie płuc z bakteriemią (25%)^[5]. Podsumowując...

Diagnoza i terapia: czy pneumokoki można wyleczyć?

Wystąpienie wymienionych wyżej objawów (nie zawsze wszystkich) to przesłanka kliniczna. Należy pamiętać, że wywołane przez pneumokoki objawy mogą nie wystarczyć dla postawienia dobrej diagnozy. Dlatego stosuje się dodatkową weryfikację laboratoryjną.

Diagnoza

Poza wywiadem medycznym, podczas którego lekarz pyta o objawy, potrzebny jest test laboratoryjny. Do badania diagnostycznego potrzebne są próbki krwi lub płynu mózgowo-rdzeniowego, pobranego z części lędźwiowej.

Jeśli badanie wykaże zakażenie pneumokokami, trzeba niezwłocznie podjąć leczenie objawowe (łagodzące dolegliwości chorobowe) oraz przyczynowe, czyli zwalczające pneumokoki. 

Leczenie

W przyczynowym leczeniu pneumokoków stosuje się antybiotykoterapię – m.in. ceftriakson, cefotaksym czy amoksycylinę z kwasem klawulanowym^[6]. Ze względu na zaniedbania medyczne, tj. nadużywanie i nieodpowiednie stosowanie lekarstw (brak tzw. antybiogramu), bakterie są jednak coraz mniej wrażliwe na leczenie.

W najcięższych przypadkach niezbędna jest hospitalizacja w celu łagodzenia objawów i podtrzymania funkcji życiowych – np. żywienie pozajelitowe czy wentylacja mechaniczna.

Rosnąca odporność na antybiotyki sprawia że leki nie są w 100% skuteczne. Z tego powodu ważna jest profilaktyka, czyli szczepienie na pneumokoki. Komu jest ono szczególnie zalecane?

Kto powinien zaszczepić się przeciw pneumokokom?

Z racji tego, że jedną z najważniejszych grup ryzyka są małe dzieci, w 2017 roku wprowadzono obowiązkową immunizację w tej grupie^[7]. Zgodnie z harmonogramem, podaje się trzy dawki:

• dwie niemowlętom w 2. i 4. miesiącu życia,
• ostatnią u maluchów w wieku 13-15 miesięcy.

Z racji tego, że obowiązkowa szczepionka na pneumokoki dla dzieci jest stosowana od niedawna, to tylko niewielki odsetek polskiej populacji jest chroniony przed inwazyjną chorobą. Nie można więc liczyć na tzw. odporność populacyjną.

Warto zaznaczyć, że małe dzieci to nie jedyna grupa wrażliwa na inwazyjną chorobę. Szczepienia na pneumokoki dla dorosłych z grup ryzyka chroni jednostkę i najbliższe otoczenie poprzez ograniczanie rozprzestrzeniania się drobnoustrojów chorobotwórczych. Dla kogo immunizacja jest szczególnie ważna?

Szczepienia na pneumokoki dla dorosłych 

Pneumokoki u dorosłych są najczęstsze w sezonie jesienno-zimowym, kiedy naturalna odporność spada, a organizm jest też atakowany przez inne drobnoustroje chorobotwórcze (np. wirusy grypy). Na zakażenie pneumokokami są narażeni w szczególności:

• cukrzycy,
• nosiciele HIV,
• osoby cierpiące na choroby płuc (np. rozedmę),
• ludzie skłonni do używek (papierosów i alkoholu),
• pacjenci przed zabiegami (np. usunięciem śledziony) czy chemioterapią.

Pneumokoki u dorosłych są groźne szczególnie dla amatorów wyrobów tytoniowych. (Szczegóły w: szczepienia dla palaczy). Kiedy wiadomo, kto powinien rozważyć immunizację, warto zapoznać się z wariantami szczepień dostępnymi w ośrodku TropicalMed.

Pneumokoki szczepionka – jaki preparat wybrać?

TropicalMed oferuje szczepienie na pneumokoki w 3 wariantach, dostępnych dla pacjentów od 3. roku życia. Poszczególne preparaty chronią przed 13, 20 lub 23 serotypami bakterii i z reguły są podawane jednodawkowo. Oto czym się wyróżniają:

• PCV-23 – szczepionka polisacharydowa, dająca około 3-5 lat ochrony przed 23 typami pneumokoków.
• PCV-20 – najnowsza szczepionka skoniugowana, tj. nie tylko dająca odporność, ale też likwidująca zjawisko nosicielstwa pneumokoków.
  
• PCV-13 – szczepionka skoniugowana, zapewniająca około 4-letnią ochronę przed 13 typami pneumokoków.

Preparaty wymienione w powyższej liście zaczynają działać po około miesiącu. Zapewniają kilkuletnią odporność na zakażenie pneumokokami, dzięki czemu wystarczają na kilka sezonów epidemicznych. Jakie są inne korzyści ze szczepienia? 

Dlaczego warto zaszczepić się na pneumokoki?

Biorąc pod uwagę lekooporność, jaką wytworzyły pneumokoki szczepionka pozostaje najskuteczniejszym narzędziem w zapobieganiu inwazyjnej chorobie. Zawarte w niej antygeny pobudzają organizm do produkcji przeciwciał ochronnych, dzięki czemu układ odpornościowy lepiej zwalcza drobnoustroje chorobotwórcze. Jakie są inne korzyści ze szczepienia?

Eliminacja nosicielstwa

W przeciwieństwie do szczepionek nowej generacji, preparat polisacharydowy nie eliminuje zjawiska nosicielstwa. Immunizacja preparatem 13-walentnym lub 20-walentnym pozwala ograniczać nosicielstwo, a więc także rozprzestrzenianie się pneumokoków. Dzięki temu można chronić nie tylko siebie, ale i bliskich (to tzw. strategia kokonowa). 

Kilkuletnia odporność

Szczepienia skoniugowane (PCV-13 i PCV-20) dają około czteroletnie uodpornienie. Szczepionka starszej generacji zapewnia minimum 3-letnią odporność – po tym czasie zaleca się dawkę przypominającą w celu zyskania ciągłości ochrony.

Kompleksowa ochrona

Preparat polisacharydowy starszej generacji zapewnia najbardziej kompleksową ochronę spośród wszystkich szczepione – chroni przed 23 szczepami pneumokoków, podczas gdy pozostałe preparaty mają w swoim składzie antygeny 13 lub 20 serotypów tych bakterii. Dzięki szczepieniom ryzyko poważnego przebiegu choroby i/lub wystąpienia niebezpiecznych powikłań zmniejsza się.

Bezpieczeństwo szczepień

Jeśli szczepionka jest wypuszczona na rynek farmaceutyczny, to oznacza, że przeszła szereg badań w niezależnych laboratoriach. W ten sposób minimalizuje się ryzyko związane ze stosowaniem preparatów. Tzw. NOP (niepożądany odczyn poszczepienny) w przypadku szczepienia na pneumokoki może obejmować łagodne dolegliwości, takie jak np.:

• gorączka,
• utrata apetytu,
• ból głowy, mięśni i stawów,
• obrzęk i ból w miejscu wstrzyknięcia,
• złe samopoczucie (gorszy sen, rozdrażnienie, zmęczenie).

Objawy te mają charakter tymczasowy i ustępują samoistnie w przeciągu kilku dni. Nie występują też u wszystkich – wielu pacjentów nie odczuwa żadnych nieprzyjemnych dolegliwości po zastrzyku. Kiedy znane są plusy i minusy immunizacji, warto dowiedzieć się, ile kosztują szczepienia na pneumokoki dla dorosłych i dzieci.

Pneumokoki szczepionki cena: ile zapłacisz w TropicalMed?

Na każdej wizycie szczepiennej w TropicalMed odbywa się kwalifikacja medyczna w cenie 70 zł; opłata jest stała, niezależnie od wybranego preparatu. W ofercie naszego ośrodka są dostępne 3 warianty szczepienia.

Pneumokoki szczepionki cena:

• 299 zł za preparat 13-walentny;
• 299 zł za preparat 20-walentny;
• 299 zł za preparat 23-walentny.

Warto wiedzieć, że samodzielne zorganizowanie szczepienia bywa naprawdę kłopotliwe i czasochłonne. Należy wówczas udać się do lekarza po receptę, samodzielnie wykupić preparat i dostarczyć go do punktu na drugą wizytę szczepienną. 

Dostępność preparatów bywa różna, złe przechowywanie szczepionek pogarsza ich jakość, a dwukrotne stawianie się u lekarza jest uciążliwe i czasochłonne. Dlatego warto zgłosić się do TropicalMed, gdzie kwalifikacja do szczepienia i podanie preparatu (dostępnego na miejscu) odbywa się podczas jednej wizyty. To duże ułatwienie i ogromna oszczędność czasu. 

Serdecznie zapraszamy na szczepienie do TropicalMed!

FAQ - często zadawane pytania

Kto choruje na pneumokoki?

Co roku na inwazyjną chorobę pneumokokową zapada około 1000 Polaków. Największy odsetek w tym gronie stanowią dzieci i seniorzy, dlatego szczepienia są szczególnie ważne w tych grupach ryzyka. Immunizacja jest też bardzo ważna u osób palących papierosy.

Ile razy się szczepi na pneumokoki?

Schemat szczepienia obowiązkowego dla dzieci składa się łącznie z trzech dawek. Jeśli chodzi o osoby dorosłe, do uodparniania najczęściej używa się jednodawkowego preparatu Prevenar 20.

Gdzie można zarazić się pneumokokami?

Pneumokoki to bakterie rozprzestrzeniające się drogą kropelkową lub przez kontakt z wydzielinami dróg oddechowych osoby chorej/zakażonej. Jako że zjawisko nosicielstwa jest powszechne, można się zarazić nawet od osoby, która nie ma objawów choroby.

Czym objawia się zakażenie pneumokokami?

Pnaumokoki to bakterie, które mogą zakazić różne narządy i układy w ciele człowieka, toteż symptomy mogą być różne. Przykładowo, zapalenie płuc objawia się gorączką, dusznościami i kaszlem, natomiast zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych – sztywnością karku, bólem głowy, dezorientacją czy nudnościami.

Czy szczepienie na pneumokoki jest bezpieczne?

Bezpieczeństwo szczepionek na pneumokoki stosowanych w TropicalMed potwierdzają liczne badania. Ewentualne działania niepożądane (głównie rumień, tkliwość i obrzęk w miejscu wstrzyknięcia) są z reguły łagodne i krótkotrwałe. Aby jeszcze bardziej zminimalizować ich ryzyko, każdy nasz pacjent przechodzi indywidualną kwalifikację lekarską. Dodatkowo, przed wypuszczeniem każdej partii każdej ze szczepionek na rynek, odbywają się dodatkowe kontrole GIS.