Kiedy wiadomo, co wywołuje chorobę i jak można zarazić się tężcem, warto zapoznać się z objawami i możliwymi powikłaniami zakażenia.
Tężec objawy i powikłania: jak rozpoznać tężec?
Im zranienie jest bliżej ośrodkowego układu nerwowego (głowy i kręgosłupa) tym cięższy przebieg choroby. Duże znaczenie ma też okres wylęgania (3-21 dni), czyli czas od wniknięcia bakterii do czasu, kiedy pojawią się pierwsze objawy tężca po skaleczeniu czy innym zranieniu. Im krótszy czas inkubacji, tym gorsze rokowania pacjenta. Jak przebiega zakażenie?
Pierwsze objawy tężca
Zakażenie tężcem rozpoczyna się od niespecyficznych objawów, na podstawie których trudno jest poprawnie zdiagnozować chorobę. Zaliczają się do nich:
- gorączka,
- bóle głowy,
- problemy ze snem,
- nadmierna potliwość,
- uczucie rozbicia i zdenerwowania.
W dalszej części zakażenie tężcem przebiega w różny sposób, w zależności od wariantu.
Tężec uogólniony lub miejscowy
Wyróżnia się dwa rodzaje tężca: uogólniony (w tym noworodkowy), stanowiący aż 80% wszystkich przypadków[2] oraz miejscowy (w tym głowowy), który jest łagodniejszy i ogranicza się do sztywności/skurczów mięśni tylko wokół rany.
Poniższy opis objawów (wraz z odnośnikami do zdjęć) podpowiada, jak rozpoznać tężec obu rodzajów:
- sztywność szyi;
- nadmierne ślinienie się;
- dysfagia, czyli zaburzenia połykania;
- szczękościsk (to najczęstszy objaw tężca);
- niekontrolowane oddawanie moczu i stolca;
- tzw. sardoniczny uśmiech spowodowany porażeniem mięśni twarzy[3]
- napadowe konwulsje ciała zmuszające do wyprężania się w charakterystyczny łuk[4]
- typowy objaw tężca u noworodków to tzw. rybi pyszczek utrudniający maluchowi ssanie mleka.
Wyginanie ciała w łuk to typowy objaw tężcaSkurcze w obrębie ciała są bardzo bolesne; mogą być wywołane przez bodźce zewnętrzne, takie jak światło, hałas czy dotyk. Konwulsjom towarzyszy przyspieszone tętno i podwyższone ciśnienie krwi. Opisane wyżej objawy tężca po skaleczeniu trwają do 4 tygodni, a całkowity powrót do zdrowia może zająć całe miesiące.
Możliwe powikłania tężca
Nieoczekiwane, silne konwulsje w różnych partiach ciała, mogą doprowadzić do niebezpiecznych urazów i złamań (np. głowy, kręgów) oraz do zachłystowego zapalenia płuc.
Toksyny wytwarzane przez bakterie tężca wywołują nadreaktywność układu współczulnego, a to z kolei zaburza pracę serca. Skutek? Arytmia lub zapalenie mięśnia sercowego, czyli poważne powikłania zdrowotne.
Czy tężec jest śmiertelny?
W najgorszym przypadku tężec może doprowadzić do zgonu pacjenta. Według szacunków Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego, śmiertelność tężca wynosi blisko 50%[5].
Tężec u koni
Bakteria Clostridium tetani wywołuje chorobę nie tylko u ludzi, ale i u zwierząt – źródła podają, że tężec u koni jest śmiertelny aż w 80%!
Kiedy wiadomo, jaki jest przebieg zakażenia i czy tężec jest śmiertelny, warto sprawdzić, jak przebiega leczenie osoby zakażonej bakterią Clostridium tetani.
Diagnostyka i leczenie: czy tężec jest uleczalny?
Ostrzeżenie dotyczące samoleczenia
Podejrzewając tężec leczenie należy zostawić specjaliście. Lekarz dobierze kurację do indywidualnych predyspozycji zdrowotnych pacjenta (m.in. alergii). Informacje na niniejszej stronie mają charakter informacyjny i ogólny – nie mogą zastąpić spersonalizowanej porady lekarskiej.
Po potencjalnym narażeniu się na laseczki tężca niezbędna jest natychmiastowa reakcja, dlatego diagnostyka ogranicza się do szybkiego wywiadu i oględzin rany. Pełna profilaktyka poekspozycyjna to:
- dokładne oczyszczenie i dezynfekcja rany,
- szczepionka na tężec (najlepiej podana w ciągu doby),
- ludzka immunoglobulina przeciwtężcowa (przeciwciała).
Warto pamiętać, że tężec nie przenosi się z człowieka na człowieka, dlatego osobie udzielającej pierwszej pomocy nie grozi zarażenie się od poszkodowanego. Po opatrzeniu rany należy niezwłocznie zawieźć pacjenta na zastrzyk przeciwtężcowy.
Jeśli rozwinie się tężec leczenie dzieli się na przyczynowe (antybiotykoterapia na bazie penicyliny lub metronidazolu) oraz objawowe, obejmujące leki zwiotczające mięśnie (najczęściej benzodiazepiny)[6]. O tym, czy tężec jest uleczalny, decyduje rodzaj i ciężkość choroby. Lekkie i średnie przypadki mają znacznie lepsze rokowania niż piorunujące, z częstymi prężeniami, obfitym poceniem, bezdechem i sinicą. Kto jest najbardziej narażony na ciężkie zakażenie tężcem?
Kto jest najbardziej narażony na zakażenie tężcem?
Według raportów WHO, co roku odnotowuje się od kilku do ponad 20 tysięcy przypadków tężca na świecie[7]. Kto jest na nie szczególnie narażony?
Podróżnicy
Mimo że laseczki tężca występują powszechnie, w niektórych rejonach świata zachorowalność jest dużo większa. Wiąże się to z zaniedbaniem profilaktyki, jakim jest regularne szczepienie na tężca. To duży problem głównie w Afryce (m.in. Somalii, Etiopii) oraz Azji (m.in. w Indiach czy Indonezji)[8]. W pozostałych regionach (Europa, Ameryki, Australia) ryzyko zgonu w wyniku tężca nie jest zbyt wysokie.
Organizm osłabiony podróżą jest szczególnie narażony na infekcję, a dostęp do profilaktyki poekspozycyjnej w razie zakażenia rany w niektórych krajach bywa ograniczony. Choroba na wczasach, szczególnie w krajach słabiej rozwiniętych, jest nie tylko niczym przyjemnym, ale także niebezpiecznym. Szczepionka na tężec figuruje na liście jako zalecana przed wylotem do wszystkich krajów świata.
Osoby niezaszczepione
W Polsce odnotowuje się zaledwie kilka przypadków, głównie u osób dorosłych po 30. roku życia, którzy nie przyjmują dawek przypominających według odgórnych zaleceń[9]. To zasługa obowiązkowego szczepienia błonica tężec krztusiec oraz łatwego dostępu do profilaktyki poekspozycyjnej.
Osoby z niedoborami odporności
Ryzyko zachorowania dotyczy każdego, szczególnie osób z niską odpornością. Dlatego często można spotkać się z tężcem u noworodków, których system immunologiczny jest jeszcze nierozwinięty. Główną przyczyną zakażeń na świecie są zaniedbania higieniczne podczas porodu – zagrażają one nie tylko dziecku, ale także matce (tężec okołoporodowy).
Zadaniem lekarzy i położnych jest zadbanie o zdrowie i życie pacjentów zarówno podczas porodu, jak i tuż po nim – chodzi m.in. o odcinanie, podwiązywanie i opatrywanie pępowiny. Zabieg wykonany niesterylnymi narzędziami niesie duże ryzyko zachorowania. Dlatego w niektórych krajach przyszłe mamy wykonują szczepienie na tężec aby płód zdobył tzw. ochronną odporność bierną. Jak wygląda sytuacja w Polsce?
Czy szczepienie na tężec jest obowiązkowe w Polsce?
Obowiązkowe szczepienie na tężec wprowadzono w latach 60. XX wieku[10]. Przed tą datą immunizacja była prowadzona dość chaotycznie, a śmiertelność wśród zakażonych była ogromna (300 na 400 przypadków).
W ciągu lat odporność populacji w Polsce wzrosła na tyle, że obecnie odnotowuje się nie więcej niż 20 zakażeń rocznie – są to najczęściej osoby starsze, które zaniedbują przypominające szczepienia przeciw tężcowi. Immunizacja skutecznie zapobiega też zakażeniom okołoporodowym – od 1983 roku nie ma żadnych przypadków wśród noworodków[11].
Szczepienie na tężec u dzieci i młodzieży
Według obowiązującego kalendarza, szczepionki na tężec są podawane w następującym schemacie:
- podstawowy: 4 dawki podane od 2. do 18. miesiąca życia;
- przypominający: 3 dawki podane w wieku 6, 14 i 19 lat.
Schemat podstawowy realizuje się z wykorzystaniem pełnokomórkowego szczepienia błonica tężec krztusiec. Kolejne dawki są nieco słabsze, a ostatnia, podana w 19. roku życia jest całkowicie pozbawiona składnika krztuścowego.
Szczepienie na tężec jak często za granicą
Harmonogramy szczepień różnią się w poszczególnych krajach – nie wszędzie ostatnią dawkę przeciw tężcowi otrzymuje się akurat w wieku 19 lat. Przykładowo, na Ukrainie schemat kończy się w 16. roku życia, co oznacza, że dla zachowania ciągłości ochrony w 26. roku życia należy przyjąć dawkę przypominającą.
Chociaż pełna immunizacja jest w Polsce obowiązkowa, to nie daje dożywotniej ochrony przed tężcem. Po pewnym czasie ilość przeciwciał spada, a co za tym idzie – zmniejsza się odporność na chorobę. Organizm „zapomina”, jak bronić się przed tężcem, dlatego zalecane są dawki przypominające. Kiedy?
Szczepienie na tężec u dorosłych
O tym, czy szczepienie na tężec jest obowiązkowe dla dorosłych, decydują dwie kwestie. Pierwszą jest narażenie na czynnik zakaźny; profilaktyka poekspozycyjna jest wymagana, a więc bezpłatna.
Drugą kwestią jest wykonywany zawód. Praca wymagająca kontaktu z glebą, zwierzętami gospodarskimi, odpadami komunalnymi i nieczystościami oraz urządzeniami służącymi w tych celach, generuje dla pracodawcy wymóg immunizacji podwładnych[12]. Sprawdź: szczepienia pracowników.
Ostatnie obowiązkowe szczepienie na tężca odbywa się w 19. roku życia; daje ono około 10-letnią ochronę. Dawki przypominające są nieobowiązkowe (więc odpłatne), ale bardzo zaleca się je raz na dekadę.
Obowiązkowe szczepienie na tężec ile jest ważne?
Warto sprawdzić datę swojej ostatniej dawki, bo kalendarz szczepień nie zawsze wyglądał tak samo. W przeszłości ostatnią dawkę podawało się dzieciom/młodzieży w wieku 20, 18, a nawet 7 lat. O tym, kiedy należy przyjąć kolejny zastrzyk, decyduje data poprzedniego.
Chcąc "odświeżyć" swoją odporność, np. przed zbliżającą się podróżą, warto zapoznać się z wariantami szczepień dostępnymi w ośrodku TropicalMed. Pozwoli to wybrać dla siebie najodpowiedniejszy preparat i poddać się szybkiej i wygodnej immunizacji – bez kolejek, recept ani konieczności samodzielnego zakupu szczepionki.
Jakie szczepionki na tężec oferuje ośrodek TropicalMed?
Specjaliści opracowali wiele różnych preparatów, aby umożliwić ogólnodostępną profilaktykę tężca. Jeśli na rynku istniałby jeden typ szczepionki, osoby z przeciwwskazaniami (np. reakcją alergiczną, dokuczliwymi skutkami ubocznymi) nie miałyby szansy na ochronę przed chorobą.
Wynalezienie szczepionki na tężec
Pierwsze wzmianki o tężcu pojawiły się już w starożytności, jednak dopiero w XIX wieku udało się wywołać kontrolowane zakażenie u zwierzęcia. Odkryto, że podanie mu specyficznego przeciwciała zapobiega rozwojowi choroby. Dzięki tym eksperymentom udało się wynaleźć anatoksynę/toksoid tężcowy w 1924 roku.
TropicalMed oferuje szeroki wybór preparatów, co umożliwia dopasowanie szczepionki do indywidualnych potrzeb. Więcej informacji na temat każdej z nich zawarliśmy w poniższej tabeli.
Szczepionki na tężec [warianty]Wszystkie szczepienia przeciw tężcowi, czy to monowalentne czy skojarzone (tj. na więcej niż jedną chorobę), zaczynają działać po około miesiącu od ukończenia immunizacji. Więcej informacji na temat poszczególnych preparatów można znaleźć, klikając w odpowiedni odnośnik.
Szczepienie na tężec skutki uboczne
Skład szczepionki na tężec stosowanej współcześnie zawiera antygeny w różnych proporcjach (w zależności od preparatu). Badania trwające ponad wiek doprowadziły do maksymalnego zwiększenia bezpieczeństwa preparatów i złagodzenia skutków ubocznych.
Stosując monowalentne szczepienie na tężec skutki uboczne praktycznie nie występują. Preparaty skojarzone (szczególnie ze składnikiem krztuścowym) mogą wywoływać m.in. obrzęk w miejscu zastrzyku, gorączkę i nudności.
Do ośrodka można zgłaszać dzieci od 3. roku życia oraz dorosłych na dawkę przypominającą. Zważywszy na to, że immunizacja do 19. roku życia jest darmowa, do naszej kliniki zgłaszają się głównie osoby zainteresowane odpłatnym szczepieniem przypominającym. Jaki jest jego koszt?
Tężec szczepienie cena: jak zaoszczędzić w TropicalMed?
Zastrzyk przeciw tężcowi po zranieniu
W TropicalMed nie wykonuje się profilaktyki poekspozycyjnej; na zastrzyk przeciwtężcowy po zranieniu należy zgłosić się do najbliższej przychodni lub na oddział ratunkowy/zakaźny.
Aby zminimalizować ryzyko jakichkolwiek działań niepożądanych, każdą wizytę w TropicalMed rozpoczyna kwalifikacja lekarska w cenie 70 zł. Podczas takiego badania oceniamy bezpieczeństwo immunizacji dla konkretnego pacjenta. W zależności od tego, jaka została wybrana szczepionka przeciw tężcowi cena nieco się różni; im więcej komponentów w preparacie, tym wyższy jego koszt.
Szczepionka przeciw tężcowi cena za dawkę:
- monowalentna: 119 zł;
- 2w1: 199 zł;
- 3w1: 239 zł;
- 4w1: 279 zł.
Tężec szczepienie cena w pakiecie: w ofercie TropicalMed znajdują się profilowane zestawy szczepień (np. Pakiet Hotelowy), które zawierają m.in. preparaty skojarzone przeciw tężcowi (sprawdź cennik).
Pojedyncze szczepienie przypominające co 10 lat to najlepszy sposób na ochronę swojego zdrowia i życia w podróży, miejscu pracy czy po prostu na co dzień.
Serdecznie zapraszamy na wizytę szczepienną!
FAQ - często zadawane pytania
Zakażenie tężcem następuje wskutek przedostania się bakterii Clostridium tetani do rany. Patogeny występują głównie w glebie, popiele i odchodach zwierząt. Tężec nie przenosi się z człowieka na człowieka.
Według danych PZH, toksyna tężcowa jest 80 mln razy bardziej toksyczna niż cyjanek. Zakażenie jest więc poważnym zagrożeniem dla zdrowia i życia. Na szczęście powszechne szczepienia zminimalizowały rozprzestrzenianie się choroby – obecnie w Polsce odnotowuje się średnio kilkanaście przypadków rocznie.
Powszechne szczepienia na tężec dzieci i młodzieży do 19. roku życia (łącznie 6 dawek) znacznie ograniczyły rozprzestrzenianie się choroby. Należy jednak pamiętać, że uzyskana w ten sposób odporność utrzymuje się tylko przez 10 lat i co dekadę potrzebna jest pojedyncza dawka. Obecnie zakażenia tężcem w Polsce odnotowuje się głównie u seniorów, którzy zbagatelizowali szczepienia przypominające.
Obowiązkowe szczepienia na tężec dla dzieci i młodzieży są refundowane przez NFZ, jednak dawki przypominające dla dorosłych już nie. W ośrodkach TropicalMed można wygodnie i bezpiecznie zaszczepić się przeciw tężcowi, by zachować ciągłość odporności i cieszyć się zdrowiem.
Szczepionki na tężec są dostępne w Polsce od dawna (obowiązkowe od lat 60. XX wieku), a więc zdążyły być już wnikliwie przebadane. Ponadto, każda nowa partia szczepionek przechodzi dodatkowe testy GIS. Na koniec, przed wykonaniem jakiegokolwiek zastrzyku, jeszcze raz sprawdza się bezpieczeństwo danej szczepionki dla konkretnego pacjenta podczas indywidualnej kwalifikacji.
Brazylia 
Dominikana 
Egipt 
Indie 
Kenia 
Meksyk 
Tajlandia 
Tunezja 
Turcja 
Wietnam 
Umów szczepienie na tężec