Małpia ospa – czym jest i jak jej zapobiegać?

Co to jest małpia ospa i co ją wywołuje?

Małpia ospa (a właściwie mpox) to odzwierzęca choroba zakaźna odkryta w 1958 roku w kolonii makaków przetrzymywanych w celach badawczych. Pierwszy przypadek u człowieka zarejestrowano w 1970 roku w Demokratycznej Republice Konga^[1].

Chorobę wywołuje wirus mpox, który występuje w dwóch wariantach:

• klad I ma cięższy przebieg i wyższą śmiertelność (do 10-11%),
• klad II odpowiada za światową epidemię z 2022 roku^[2].

W zależności od szczepu wirusa, objawy ospy małpiej mogą być mniej lub bardziej poważne. Oba warianty mają jednak te same drogi transmisji. Jak dochodzi do zakażenia?

Jak można się zarazić wirusem małpiej ospy?

Jeśli chodzi o chorobę, jaką jest małpia ospa sposób zakażenia nie jest jeden. Wirus występuje w ślinie, krwi, nasieniu czy moczu nosiciela ludzkiego bądź zwierzęcego. Szerzy się więc przez kontakt bezpośredni i pośredni oraz drogą wertykalną. Co to oznacza?

Rezerwuary wirusa są wciąż badane, jednak do tej pory udało się zaobserwować, że mogą być niektóre gatunki wiewiórek linowych i drzewiastych, szczurów, myszy, popielic i oczywiście małp. Gdzie występuje ryzyko zakażenia?

Małpia ospa gdzie występuje i komu zagraża?

Afryka Subsaharyjska to obszar endemiczny, co oznacza, że regularnie odnotowuje się tam ogniska zakażeń. Jak aktualnie wygląda sytuacja epidemiologiczna w tym regionie?

Małpia ospa gdzie występuje:^[4]

• Kongo,
• Malawi,
• Burundi,
• Rwanda,
• Uganda,
• Republika Środkowoafrykańska,
• Demokratyczna Republika Konga.

Epidemia w USA (rok 2003), Nigerii (rok 2017) czy pandemia małpiej ospy w Europie (rok 2022)^[5] to jasne dowody na to, że choroba jest w stanie rozprzestrzeniać się poza kontynent afrykański. Jak wygląda sytuacja w Polsce i Europie?

Ospa małpia w Polsce i Europie

Podczas pandemii z 2022 roku ospa małpia w Polsce wywołała 213 zachorowań^[6]. Obecnie odnotowuje się sporadyczne zakażenia, w liczbie od kilku do nieco ponad 20 rocznie.

W skali europejskiej podczas pandemii zgłoszono ponad 20 tys. zakażeń^[7]. Aktualnie sytuacja jest opanowana; zdarzają się nieliczne przypadki zawleczone z podróży do Afryki.

Turystyka i migracja sprawiają, że wirus mpox może zawędrować do Europy, gdzie zazwyczaj nie występuje. Mimo wszystko ECDC ocenia, że ospa małpia w Polsce i krajach UE/EOG nie stanowi większego ryzyka. Kampanie informacyjne i wysoki poziom monitorowania sytuacji epidemiologicznej pozwala kontrolować chorobę na Starym Kontynencie^[8].

Jakie są objawy małpiej ospy oraz powikłania?

Okres inkubacji, czyli czas od wniknięcia wirusa do organizmu do wywołania choroby, wynosi do 3 tygodni, chociaż zazwyczaj wystarcza kilka dni. Po tym czasie pojawiają się pierwsze objawy ospy małpiej. Jakie?

Małpia ospa objawy

Małpia ospa u dzieci i dorosłych daje podobne symptomy. Różnica polega na tym, że u najmłodszych są one zazwyczaj bardziej nasilone. Oto jakie są objawy małpiej ospy:

• ogólne osłabienie,
• gorączka i dreszcze,
• obrzęk węzłów chłonnych,
• bóle głowy, pleców i mięśni,
• wysypka skórna (zaczynająca się od twarzy)

Jak wygląda małpia ospa: zmiany skórne wywołane przez mpox mogą być bolesne, twarde lub gumowate; zazwyczaj wyraźnie odznaczają się się od skóry (sprawdź jak wygląda małpia ospa).

Podczas zakażenia małpią ospą objawy utrzymują się średnio przez 2-4 tygodnie, chociaż w niektórych przypadkach uciążliwa infekcja może trwać dłużej. Niestety, w niektórych przypadkach wcale nie kończy się na uciążliwej, utrzymującej się do miesiąca infekcji.

Małpia ospa powikłania

W niektórych przypadkach mpox prowadzi do poważnych komplikacji, mogących zagrażać życiu lub spowodować trwały uszczerbek na zdrowiu. Są to:

• sepsa
• zapalenie płuc,
  
• zapalenie mózgu
• zakażenia bakteryjne skóry prowadzące do ropni i blizn,
• zakażenie rogówki skutkujące utratą/uszkodzeniem wzroku.

Małpia ospa w ciąży: zakażenie drogą wertykalną (tj. przez łożysko) grozi poronieniem, urodzeniem martwego dziecka albo przedwczesnym porodem

U niektórych osób występuje wyższe ryzyko powikłań. Małpia ospa u dzieci i niemowląt, osób z obniżoną odpornością (jak np. nosiciele HIV), chorych na egzemę oraz kobiet w ciąży z reguły przebiega ciężej^[9].

Małpia ospa śmiertelność

W skrajnych przypadkach choroba kończy się zgonem. Globalny współczynnik śmiertelności wynosi 3,1%^[10], chociaż podczas epidemii i/lub przy słabszym dostępie do profesjonalnej opieki medycznej może ulec podwyższeniu. 

W zależności od miejsca, gdzie wystąpi małpia ospa śmiertelność wynosi od 0,1% w Europie do nawet 6,3% w Afryce. Warto zatem dowiedzieć się, jakie działania profilaktyczne można podjąć, planując podróż do regionów zagrożonych.

Jak uniknąć zachorowania na mpox w podróży?

Wiedza na temat tego, co to jest małpia ospa oraz jak się objawia i rozprzestrzenia to pierwszy i najważniejszy etap świadomej i skutecznej profilaktyki. Równie ważna jest:

• higiena rąk – regularne mycie lub dezynfekcja dłoni;
• izolacja osób chorych – kwarantanna w domu lub w szpitalu;
• stosowanie środków ochrony (masek, fartuchów, rękawiczek) podczas opieki nad chorymi;
• unikanie kontaktu z nosicielami wirusa – unikanie osób, które mają objawy ospy małpiej oraz zwierząt (także martwych).

Chociaż na wirusa mpox szczepionka nie istnieje, to do immunizacji w Polsce wykorzystuje się preparat przeciwko ospie prawdziwej^[11] (niedostępny w obrocie detalicznym). Co o nim wiemy?

Szczepionka na małpią ospę

Szczepionka na małpią ospę zawiera żywego, osłabionego (atenuowanego) wirusa krowianki. Oba patogeny należą do tej samej rodziny, dzięki czemu można liczyć na  ochronę krzyżową, której skuteczność przeciw mpox sięga 85%^[12].

Mpox szczepionka: schemat immunizacji podstawowej obejmuje podanie dwóch dawek z zachowaniem minimum 28 dni odstępu pomiędzy wstrzyknięciami^[13].

W zależności od historii immunizacji pacjenta, preparat podaje się jedno- lub dwudawkowo. Ospę prawdziwą wyeliminowano w Polsce w 1980 roku^[14] i od tamtej pory masowa immunizacja została wycofana. Osobom nieszczepionym w dzieciństwie zaleca się dwie dawki, a szczepionym wystarczy pojedynczy zastrzyk.

Małpia ospa jak leczyć i zdiagnozować chorobę?

Szczepienie na ospę małpią nie jest dostępne w obrocie detalicznym w Polsce, podobnie jak lek przeciwwirusowy na mpox, krowiankę i ospę prawdziwą dla pacjentów o masie ciała ≥13 kg^[15]. 

Po dokonaniu diagnozy za pomocą wywiadu lekarskiego oraz testów PCR krwi lub wydzieliny z pęcherzyków, kuracja polega na łagodzeniu dolegliwości chorobowych. Służą w tym celu środki odkażające, przeciwgorączkowe, przeciwbólowe i przeciwświądowe. Objawowe leki na małpią ospę to nie wszystko; ważna jest znajomość zasad samoopieki.

Małpia ospa jak leczyć w domu:

• utrzymuj skórę suchą i odkrytą,
• płukaj usta wodą morską na owrzodzenia jamy ustnej,
• bierz ciepłe kąpiele z sodą oczyszczoną lub solą na odleżyny,
• dbaj o dobrą wentylację pomieszczenia, w którym przebywasz,
• regularnie myj ręce wodą z mydłem, szczególnie po dotknięciu wysypki. 

Poza wymienionymi wyżej zasadami samoopieki, w czasie choroby należy pamiętać o odpowiednim nawodnieniu i dużej dawce odpoczynku. Dzięki temu powrót do zdrowia trwa zdecydowanie krócej.

Jak przygotować się do podróży z TropicalMed?

Podróżującym na kontynent afrykański zagraża nie tylko wirus małpiej ospy, ale także wiele innych drobnoustrojów chorobotwórczych. Wielu z nich da się zapobiec, podejmując szczepienia do Afryki. Immunizacja dopasowana do indywidualnych potrzeb i specyfiki wycieczki jest dostępna w TropicalMed.

W naszej ofercie znajdują się preparaty ochronne na mnóstwo chorób, a także przystępne cenowo pakiety (np. Afryka Light za 869 zł czy Afryka Centralna i Zachodnia za 1599 zł). Sprawdź cennik TropicalMed i przekonaj się sam/a!

W cenie wizyty szczepiennej w TropicalMed można liczyć nie tylko na immunizację, ale także na spersonalizowane zalecenia zdrowotne. Nasz personel wyjaśni, co warto spakować do apteczki, jakie repelenty na komary wybrać oraz jak dbać o higienę żywienia w podróży. Zafunduj sobie zdrowe i bezpieczne wakacje.

Serdecznie zapraszamy na wizytę!

FAQ - często zadawane pytania

Czy w Polsce jest już małpia ospa?

Podczas pandemii w 2022 roku małpia ospa wywołała ponad 200 zakażeń, a obecnie odnotowuje się tylko sporadyczne przypadki (kilka w ciągu roku).

Jak zaczyna się ospa małpia?

Pierwsze objawy małpiej ospy to ból głowy, pleców i mięśni, zmęczenie czy obrzęk węzłów chłonnych. Charakterystyczną oznaką choroby jest wysypka skórna rozprzestrzeniająca się stopniowo na całe ciało.

Czy od małpiej ospy można umrzeć?

Śmiertelność małpiej ospy może wynosić nawet 11%. Noworodki są szczególnie obarczone ryzykiem śmierci w wyniku infekcji, a kobiety zakażone w ciąży mogą urodzić martwe dziecko. Jest to więc poważna choroba.

Jak odróżnić ospę wietrzną od ospy małpiej?

Ospa wietrzna (tzw. wiatrówka) występuje wyłącznie u ludzi, a małpia jest także chorobą odzwierzęcą. Ospa wietrzna jest bardziej zaraźliwa, ale trwa krócej i nie towarzyszy jej wysypka na podeszwach stóp, tak jak jest to w przypadku ospy małpiej. Ostatnią różnicą jest to, że na wiatrówkę jest dostępna szczepionka ochronna w TropicalMed.