Błonica: co to za choroba i jak jej uniknąć?

Co to jest błonica i jakie są jej odmiany?

Choroba zakaźna błonica występuje w obrębie gardła, krtani, nosa lub skóry i ma kilka dodatkowych określeń, w zależności od miejsca kolonizacji bakterii:

• błonica gardła to inaczej dyfteryt;
• błonica krtani to inaczej dławiec lub krup;
• błonica skóry czy nosa nie ma dodatkowego określenia.

Jak już wspomniano, błonicę wywołuje bakteria (Corynebacterium diphtheriae) powszechnie znana jako maczugowiec błonicy. Drobnoustroje te potrafią produkować silną toksynę, która ma wyniszczający wpływ na organizm ludzki. Jak dochodzi do zakażenia?

Błonica jak można się zarazić i jak jej uniknąć?

Maczugowiec błonicy przenosi się głównie z człowieka na człowieka drogą kropelkową (podczas kichania, kaszlu, rozmowy) oraz przez bezpośredni kontakt z nosicielem lub chorym.

Bakteria może też wniknąć przez uszkodzony naskórek. W tym przypadku błonica przyczyny ma w skażeniu zranionego miejsca np. poprzez dotykanie miejsca zanieczyszczonego kropelkami dróg oddechowych nosiciela.

Inną, zdecydowanie rzadszą drogą transmisji jest kontakt z zakażonymi zwierzętami (psami, kotami czy końmi).

Aby uniknąć zakażenia, należy unikać kontaktu potencjalnymi nosicielami, zarówno ludzkimi, jak i zwierzęcymi. W razie konieczności opieki nad chorym, należy stosować maseczki i gumowe rękawiczki. Bardzo ważnym uzupełnieniem profilaktyki są masowe szczepienia na błonicę, o których piszemy w dalszej części artykułu. Czym grozi brak profilaktyki?

Błonica objawy i powikłania: jak przebiega choroba?

Po przedostaniu się do organizmu, maczugowiec błonicy przylega do ścian dróg oddechowych i namnaża się przez około 2-5 dni. To tzw. okres inkubacji, po którym można zaobserwować pierwsze objawy błonicy u dorosłych i dzieci. Jakie?

Błonica objawy

Początkowe objawy błonicy u dorosłych i dzieci obejmują ból gardła i głowy, zmęczenie, chrypkę i kaszel. Następnie dochodzi do nasilenia i pojawienia się dodatkowych symptomów w zależności od miejsca kolonizacji bakterii. Poniższa tabela pomaga rozpoznać każdą z postaci choroby.

Bakteryjna choroba zakaźna błonica najczęściej występuje w postaci gardłowej, rzadziej w obrębie krtani i nosa. Narośle powstające na narządach dróg oddechowych nie sposób oderwać, gdyż powoduje to krwawienie. Co do zakażeń skórnych, są one rzadkością, występującą głównie na terenach tropikalnych. Czym grozi zakażenie?

Błonica powikłania

Maczugowiec błonicy przez cały czas namnaża się w organizmie i wytwarza toksynę, która niszczy tkanki i narządy w ciele człowieka. Może ona komplikować pracę narządów lub powodować trwałe uszkodzenia – najczęściej układu neurologicznego (75%) i krążenia (10-25%)^[1]. Do powikłań po błonicy należą uszkodzenie mięśnia sercowego (lub częściej stan zapalny) lub osłabienie/paraliż kończyn.

Błonica śmiertelność

Z racji porażenia mięśni oddechowych lub znacznego zwężenia dróg oddechowych przez opuchnięte węzły chłonne i pseudobłony, może dojść do uduszenia. To najczęstsza przyczyna zgonu w wyniku choroby. Druga to zatrzymanie akcji serca w wyniku działania toksyny maczugowca. 

Współczynnik śmiertelności choroby wynosi około 5-10%. Błonica u dorosłych po 40. roku życia oraz u dzieci poniżej lat 5 jest obarczona najwyższym ryzykiem zgonu, sięgającym nawet 20%^[2]. 

Kiedy wiadomo już, co to jest błonica i czym grozi, warto zerknąć na statystyki oraz obszary występowania choroby, a następnie – na sposoby jej leczenia i zapobiegania.

W których częściach świata występuje błonica?

Według danych Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), co roku odnotowuje się od kilku do ponad 20 tysięcy zakażeń^[3]. Jak wygląda sytuacja epidemiologiczna w Polsce i na świecie?

Błonica w Polsce i Europie

Przed wprowadzeniem masowej immunizacji dzieci i młodzieży w latach 60. XX wieku, błonica w Polsce wywoływała kilkadziesiąt tysięcy zakażeń i kilka tysięcy zgonów rocznie^[4]. Obecnie choroba nie stanowi większego zagrożenia w naszym kraju; zachorowań albo nie ma, albo zdarzają się sporadycznie.

Po wprowadzeniu powszechnej immunizacji, w Europie odnotowuje się od kilkudziesięciu do kilkuset przypadków rocznie^[5]. Odnotowywana jest głównie błonica u dorosłych, którzy nie przyjęli cyklicznej dawki przypominającej oraz u dzieci, którym podano szczepionkę w niekompletnym cyklu lub nie podano jej wcale.

Błonica na świecie

Uodpornienie znacznej części społeczeństwa sprawiło, że maczugowiec błonicy nie rozprzestrzenia się już na tak dużą skalę jak wcześniej. Nie wszędzie problem ten został jednak zażegnany – bakterie stanowią zagrożenie m.in.:

• w Afryce (głównie),
• na Bliskim Wschodzie,
• w Ameryce Środkowej,
• na południu i wschodzie Azji.

Wśród krajów, gdzie odnotowano duże ogniska zakażeń maczugowcem błonicy, można wyróżnić Nigerię, Etiopię czy Indie^[6].

Rosnący odsetek osób niezaszczepionych oraz coraz częstsze podróże zagraniczne (także do krajów endemicznych) sprzyja rozprzestrzenianiu się maczugowców. Warto zatem dowiedzieć się, jak wygląda leczenie błonicy oraz co robić, by zapobiegać zachorowaniu.

Błonica leczenie: co robić w przypadku choroby?

W przypadku choroby, jaką jest błonica leczenie odbywa się dwufazowo. Polega na zwalczeniu przyczyny choroby (czyli bakterii) oraz odtruciu organizmu, czyli usunięciu toksyn, które zdążyły się wyprodukować. 

1. Rolą antybiotyków jest nie tylko zabijanie maczugowców błonicy, ale także zapobieganie ich transmisji. Już 48 godzin od rozpoczęcia kuracji, osoba chora nie jest w stanie zarażać innych.
2. Antytoksyna, jak sama nazwa wskazuje, ma neutralizować działanie szkodliwych substancji wyprodukowanych przez bakterie.

Leczenie i poekspozycyjne szczepienie przeciw błonicy zapobiega poważnym powikłaniom zakażenia. W myśl zasady, że lepiej zapobiegać niż leczyć, warto zapoznać się z wariantami immunizacji, która jest najlepszą metodą profilaktyki. 

Jakie szczepienie przeciw błonicy najlepiej wybrać?

Pojedyncza szczepionka na błonicę (bez innych składników, np. tężcowego) nie jest dostępna w TropicalMed, jednak nie jest to zbyt praktyczna opcja, kiedy za pomocą jednego zastrzyku można przedłużyć odporność na 2, 3 a nawet 4 różne choroby (w tym błonicę). Do dyspozycji naszych pacjentów jest:

• szczepienia tężec błonica (2w1),
• szczepienia tężec błonica krztusiec (3w1),
• szczepienia tężec błonica krztusiec i polio (4w1).

Wszystkie preparaty stosowane w naszym ośrodku są bezkomórkowe ("nieżywe"), a więc całkowicie bezpieczne. Wśród możliwych działań niepożądanych wyróżnia się łagodne dolegliwości: reakcje w miejscu wstrzyknięcia, lekką gorączkę czy ból głowy. Wszystkie objawy mijają zwykle w ciągu doby^[7].

Każda szczepionka dopuszczona do obrotu przechodzi szereg testów, a zanim trafi na półki aptek, jest testowana przez GIS. Tak restrykcyjnych kontroli nie przechodzi żaden inny wyrób leczniczy.

Dodatkowym zabezpieczeniem jest kwalifikacja do szczepienia na błonicę, podczas którego wykluczamy wszelkie przeciwwskazania. Zalicza się do nich aktywną infekcję z gorączką, nadwrażliwość na którykolwiek składnik preparatu czy zaostrzenie choroby przewlekłej. Jak wygląda immunizacja dzieci i młodzieży w Polsce?

Jak i kiedy szczepić na błonicę, by uniknąć choroby?

W polskim kalendarzu można natknąć się na litery DTP, którymi oznaczona jest szczepionka błonica tężec krztusiec. Skrótowiec nawiązuje do angielskich nazw chorób: Diphtheria (błonica), Tetanus (tężec) oraz Pertussis (krztusiec). Jak przebiega immunizacja w każdym wieku?

Błonica szczepienie dzieci i młodzieży

Do masowej immunizacji wykorzystuje się preparaty skojarzone, które poza toksoidem błoniczym zawierają też  toksoid tężcowy oraz antygeny krztuśca w wersji pełnokomórkowej (DTP) lub bezkomórkowej (DTaP i Tdap). Ostatni obowiązkowy zastrzyk to szczepionka tężec błonica (Td) bez składnika krztuścowego. Poniższa tabela wyjaśnia, w jakim schemacie przebiega obowiązkowa immunizacja.

Co ciekawe, na polskim rynku farmaceutycznym są dostępne szczepienia 6w1. To preparaty na błonicę, tężec, krztusiec, polio, Hib i WZW typu B. Alternatywą są szczepienia 5w1 bez składnika wirusowego zapalenia wątroby typu B. Żaden z wariantów nie jest jednak refundowany przez NFZ; darmowa jest jedynie szczepionka błonica tężec krztusiec.

Błonica szczepienie dorosłych

Pełny cykl szczepienia dzieci i młodzieży daje wysoce skuteczną ochronę, sięgającą 97%^[8]; niestety, nie trwa ona dożywotnio. Przed chorobami takimi jak błonica tężec krztusiec szczepionka 3w1 chroni przez około 10 lat. Dla zachowania ciągłości ochrony niezbędna jest dawka przypominająca raz na dekadę. Niestety, nie są one refundowane przez NFZ.

Korzystając z usług TropicalMed, zyskujesz gwarancję wygodnej i bezpiecznej immunizacji, bez konieczności zdobywania recepty i jej samodzielnego wykupowania.

W naszym ośrodku można też uzyskać informację, kiedy szczepić na błonicę przed podróżą. Wybierając się do krajów endemicznych, ryzyko zakażenia maczugowcami jest bowiem wyższe, a więc szczególnie zaleca się dawkę przypominającą. Ile kosztuje szczepionka na błonicę w ośrodku TropicalMed?

Cennik: ile kosztuje szczepionka na błonicę 2026?

Każdą wizytę w TropicalMed rozpoczyna wnikliwa kwalifikacja medyczna za 70 zł, dzięki której zapewniamy maksimum bezpieczeństwa, wykluczając wszelkie przeciwwskazania. Do naszego ośrodka zgłaszają się przede wszystkim osoby dorosłe na przypominające szczepienie na błonicę. Ile ono kosztuje?

Błonica szczepienie w TropicalMed [cennik]:

• szczepionka tężec błonica: 199 zł/dawka;
• szczepionka błonica tężec krztusiec: 239 zł/dawka
• polio błonica tężec krztusiec szczepionka 4w1: 279 zł/dawka.

Błonica szczepionka w pakiecie: w ofercie TropicalMed znajdują się profilowane zestawy pozwalające zaoszczędzić na immunizacji przed podróżami do Afryki, Azji i innych regionów, gdzie maczugowiec błonicy występuje powszechnie (sprawdź cennik).

Nasz ośrodekjest nie tylko punktem szczepień, gdzie bezpiecznie i wygodnie uodpornisz się przed błonicą i innymi chorobami. To także poradnia chorób zakaźnych, gdzie uzyskasz profesjonalną konsultację lekarską na temat zagrożeń zdrowotnych i ich zapobiegania.

Zatem serdecznie zapraszamy na wizytę – szczepienia na błonicę czekają!

FAQ - często zadawane pytania

Jakie są objawy błonicy?

Na początku objawy błonicy są podobne do przeziębienia – obejmują ból gardła, złe samopoczucie i niewysoką gorączkę. Dodatkowo można zauważyć obrzęk węzłów chłonnych szyi. W miarę upływu czasu pojawia się najbardziej charakterystyczny symptom, czyli biało-szarawa narośl (najczęściej na ścianach gardła).

Czy błonica jest groźna?

Toksyna wytwarzana przez maczugowca błonicy jest bardzo szkodliwa – może doprowadzić m.in. do zatrzymania akcji serca czy porażenia kończyn. Obrzęk węzłów chłonnych szyi oraz błona powstała w wyniku zakażenia zawęża światło dróg oddechowych, co może prowadzić do uduszenia. Błonica jest więc poważną chorobą, której należy zapobiegać.

Gdzie wykonam szczepienia na błonicę w Krakowie?

O ile podstawowa immunizacja dzieci i młodzieży jest refundowana, o tyle dawki przypominające co 10 lat dla dorosłych już nie są. Dlatego zaleca się szczepienia na błonicę w TropicalMed pod adresem Wrocławska 53D, 30-011 Kraków.

Jak można się zarazić błonicą?

Do zakażenia dochodzi w wyniku kontaktu z nosicielem, głównie drogą kropelkową – gdy zakażony mówi, kaszle czy kicha w towarzystwie innych osób. Dlatego należy unikać wszelkich interakcji z chorymi, a jeśli to konieczne, stosować środki ochrony osobistej (np. maseczki).

Czy szczepienie na błonicę jest bezpieczne?

Pierwsze szczepienia na błonicę w Polsce odbywały się w 1924 roku, więc ich skuteczność i bezpieczeństwo są monitorowane od naprawdę dawna. Wszystkie preparaty dostępne w TropicalMed zawierają toksoid, czyli toksynę maczugowców błonicy pozbawioną zjadliwości. Eliminuje to ryzyko wywołania choroby. Mimo to wizytę szczepienną zawsze rozpoczyna dokładna kwalifikacja lekarska. Ponadto, każda partia szczepionek wypuszczanych na rynek przechodzi dodatkowe badania GIS.