Zemsta faraona – co musisz o niej wiedzieć?

Zemsta faraona co to jest i skąd się bierze?

Zemsta Montezumy czy klątwa faraona to barwne określenia na zespół dolegliwości ze strony układu pokarmowego, których można nabawić się przez spożycie skażonej wody/żywności lub wskutek włożenia brudnych rąk do ust. 

Przyczyną zemsty faraona może być też zmiana nawyków żywieniowych – nieregularne godziny posiłków czy nowe, egzotyczne potrawy. Najczęściej są to jednak infekcje wywołane przez bakterie, rzadziej przez wirusy i pasożyty. Zaliczamy do nich m.in.:

• Escherichia coli
• Campylobacter (np. jejuni)
• Shigella (czerwonka bakteryjna)
• Salmonella (np. typhi, paratyphi)
• wirusy (rotawirusy, norowirusy, HAV)
• pasożyty (m.in. Entamoeba histolytica)

Uważa się, że za najwięcej tego typu zakażeń odpowiada bakteria E. coli^[1]. Kiedy znana jest przyczyna problemu, warto poznać objawy infekcji i dowiedzieć się, ile trwa zemsta faraona.

Jakie są objawy i powikłania zemsty faraona?

Okres inkubacji, czyli czas od wprowadzenia zarazków do organizmu do pojawienia się pierwszych symptomów klątwy faraona, trwa od kilku godzin do 2-3 dni. W przypadku infekcji wirusowych czy pasożytniczych może się wydłużyć, średnio do 30 dni. Kiedy drobnoustrojom uda się namnożyć, pojawiają się dokuczliwe objawy zemsty faraona. Jakie?

Zemsta faraona objawy

• wzdęcia,
• wymioty,
• nudności,
• ból i skurcze brzucha,
• biegunka (≥ 3 luźne stolce na dobę).

Ile trwa zemsta faraona: wymienione wyżej dolegliwości utrzymują się od 3 dni do tygodnia, średnio jednak 3-4 dni. W cięższych przypadkach lub przy infekcji pasożytniczej choroba może trwać kilka tygodni.

Utrata płynów wywołuje ból głowy i osłabienie, a naturalną reakcją organizmu na infekcję jest gorączka. Jeśli w stolcu pojawi się krew lub śluz, a objawy zemsty faraona są bardzo nasilone, niezbędna jest natychmiastowa interwencja lekarska.

Zemsta faraona powikłania i śmiertelność

Zemsta faraona u dzieci, seniorów, kobiet w ciąży oraz osób z niedoborami odporności czy zaburzeniami pracy układu pokarmowego może przebiegać naprawdę ciężko. Do możliwych powikłań zalicza się m.in.

• ciężkie odwodnienie;
• zespół jelita drażliwego (IBS);
• kwasica metaboliczna (zaburzenie równowagi kwasowo-zasadowej krwi);
• zespół hemolityczno-mocznicowy (powstawanie zakrzepów w naczyniach krwionośnych).

Spowodowane zemstą faraona objawy i powikłania mogą prowadzić do zgonu. Współczynnik śmiertelności różni się w zależności od regionu (dostępu do opieki medycznej, warunków higienicznych) oraz przyczyny infekcji. Przykładowo, w przypadku E. coli waha się od 8% do 35%^[2]. 

W niektórych zakątkach świata dostęp do opieki medycznej może być utrudniony, co pogarsza rokowania. Dlatego warto wiedzieć, gdzie ryzyko zakażeń drogą pokarmową jest największe.

Zemsta faraona gdzie występuje i jak jest częsta?

Szacuje się, że co roku klątwa faraona dotyka od 30% do nawet 70% osób wyjeżdżających za granicę^[3]. Chociaż nazwa nasuwa jasne skojarzenia geograficzne, to choroba jest powszechna w wielu regionach. Są to:

• Afryka,
• Bliski Wschód
• Ameryka Łacińska,
• Azja Południowo-Wschodnia^[4].

Zemsta faraona gdzie występuje: co ciekawe, około 10% podróżnych zmaga się z biegunką podczas wyjazdów do krajów Europy Zachodniej albo Ameryki Północnej, gdzie warunki higieniczno-sanitarne są na bardzo dobrym poziomie^[5].

Do zakażenie może dojść wszędzie tam, gdzie panują gorsze standardy higieniczne, a żywność jest przygotowywana i/lub przechowywana w nieodpowiednich warunkach.

Klątwa faraona jest też dość częsta podczas wyjazdów typu all inclusive. Kojarzą się one z luksusem (a więc i czystością), przez co podróżni błędnie przykładają mniejszą uwagę do zachowania zasad higieny żywienia. Warto je poznać, by wiedzieć, jak uniknąć zemsty faraona w Egipcie, Turcji, Indiach, Meksyku i wielu innych, popularnych destynacjach turystycznych.

Zemsta faraona jak zapobiec? [10 sposobów]

Zemsta faraona po powrocie z Egiptu, Meksyku czy Turcji to naprawdę nic przyjemnego, dlatego warto zapoznać się z dekalogiem podróżnika. Chcąc zadbać o swoje zdrowie w podróży i uniknąć nieprzyjemnych dolegliwości żołądkowo-jelitowych, wystarczy przestrzegać 10 prostych zasad. Jakich?

1. Daj sobie czas na adaptację

Układ pokarmowy „lubi” rutynę i działa najlepiej, kiedy dostarczasz mu znanych potraw o stałych porach dnia. Wyjazd na wakacje to często zmiana o 180 stopni, co kończy się przykrymi dolegliwościami. Wprowadzaj nowe smaki stopniowo i jadaj regularnie, by tego uniknąć.

2. Zadbaj o wyposażenie apteczki

Przed podróżą skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą, który podpowie, jakie probiotyki na zemstę faraona będą dla Ciebie najlepsze. To środki zawierające "dobre" bakterie i drożdże, ubogacające naturalną mikroflorę jelitową.

Kuracja zazwyczaj zaczyna się minimum 7 dni przed wyjazdem i trwa przez cały pobyt zagraniczny. To najlepszy lek na zemstę faraona. Oprócz probiotyków wyposaż apteczkę w:

• elektrolity,
• leki przeciwbólowe,
• leki przeciwgorączkowe,
• żel odkażający (60-70% alkoholu),
• chemiczne środki do uzdatniania wody.

Środki antyseptyczne i do uzdatniania wody pomagają w zachowaniu higieny osobistej i żywienia. Elektrolity przywracają równowagę po utracie płynów, a przeciwbólowy czy przeciwgorączkowy lek na zemstę faraona łagodzi dokuczliwe objawy towarzyszące chorobie.

Podczas wizyty w TropicalMed możesz liczyć na spersonalizowaną konsultację medyczną. Podpowiadamy, co zabrać do apteczki podróżnej oraz jakie probiotyki na zemstę faraona stosować. Przedstawiamy też zasady higieny osobistej i żywienia, o których piszemy w dalszej części artykułu.

3. Uzdatniaj wodę przed wypiciem

Woda bezpośrednio z kranu zazwyczaj nie nadaje się do picia, a nawet do mycia zębów; lepiej wybrać butelkowaną lub przegotowaną. Możesz też zastosować chemiczny środek do uzdatniania wody lub dobrej jakości, mechaniczny filtr turystyczny.

Więcej informacji na temat termicznych, mechanicznych, chemicznych i ultrafioletowych metod oczyszczania można znaleźć we wpisie: uzdatnianie wody w podróży.

4. Spożywaj świeże posiłki

Potrawy przygotowane na zapas i przechowywane w nieodpowiednich warunkach (np. na ulicznym bazarze) stanowią realne zagrożenie klątwą faraona, dlatego lepiej z nich zrezygnuj.

W krajach występowania choroby nosiciele (często bezobjawowi) roznoszą bakterie, wirusy i pasożyty brudnymi rękami. Spożycie skażonych w ten sposób produktów spożywczych skutkuje infekcją. To jasna odpowiedź na pytanie, czy zemsta faraona jest zaraźliwa. Choroba szerzy się wśród ludzi przy nienależytym zachowaniu higieny osobistej i żywienia.

5. Sprawdzaj lokale, w których jadasz

W lokalu zwróć uwagę na czystość naczyń oraz sposób przygotowywania i serwowania potraw (np. stosowanie rękawiczek ochronnych). Słabe warunki higieniczne wpływają na rozprzestrzenianie się drobnoustrojów chorobotwórczych.

Pozory mogą jednak mylić, a drobnoustroje chorobotwórcze są niewidoczne gołym okiem. Z tego względu zawsze miej pod ręką chusteczki do dezynfekcji i przecieraj nimi sztućce i/lub szklanki. Dzięki temu obniżysz ryzyko wystąpienia dokuczliwych dolegliwości podczas wakacji. 

6. Jedz i pij na gorąco

Uważaj na surowe lub niedogotowane potrawy i napoje, takie jak sałatki, sushi czy świeżo wyciskane soki. Gorące potrawy i napoje są bezpieczniejsze, bo temperatura zabija drobnoustroje chorobotwórcze.

7. Unikaj lodu w napojach

Napoje schłodzone w ten sposób są kuszące szczególnie na gorących, egzotycznych wakacjach, jednak lód może być zrobiony z zanieczyszczonej wody (patrz punkt 3). U odwiedzających Turcję, Tajlandię czy Egipt zemsta faraona złapana w ten sposób jest szczególnie powszechna.

Przed wyjazdem sprawdź warunki higieniczno-sanitarne w miejscu docelowym, bo są to tylko przykłady krajów, w których woda nie nadaje się do picia, a nawet mycia zębów.

8. Dbaj o higienę rąk

Częste i dokładne mycie i/lub dezynfekowanie rąk środkiem o wysokim stężeniu alkoholu minimalizuje ryzyko wprowadzenia zarazków do swojego organizmu brudnymi rękami. To ważne szczególnie przed posiłkami i po skorzystaniu z toalety.

Zemsta faraona u dzieci: choroba jest powszechniejsza u najmłodszych, częściej niż dorośli zapominających o higienie rąk. Podróżując z rodziną, przypominaj dzieciom o dokładnym i regularnym myciu dłoni.

Pamiętaj, że niektóre patogeny są bardzo odporne i mogą pozostać na różnych powierzchniach przez naprawdę długi czas. Dlatego higiena jest ważna nawet wtedy, kiedy ręce nie wydają się brudne. 

9. Uważaj na niektóre produkty

Aby zemsta faraona po powrocie z Egiptu, Dominikany, Filipin czy Tanzanii nie zepsuła wrażeń z wycieczki, wystrzegaj się niektórych produktów. Z jakich przysmaków lepiej zrezygnować, szczególnie jeśli masz "słaby żołądek"^[6]

Pamiętaj, że o ile wysokie temperatury zabijają drobnoustroje chorobotwórcze, o tyle niskie (np. w lodach) tylko w pewnym stopniu hamują ich rozmnażanie.

10. Wykonaj szczepienia przed podróżą

Immunizacja chroni przed niektórymi drobnoustrojami wywołującymi tzw. choroby brudnych rąk. Szczepienia są zalecane szczególnie dzieciom, młodym dorosłym i seniorom oraz w przypadku dłuższych podróży do regionów o niskim standardzie higieniczno-sanitarnym – m.in. Afryki, Azji Południowo-Wschodniej czy Ameryki Łacińskiej.

Zemsta faraona jak się zabezpieczyć: na pałeczki duru brzusznego, wirusa zapalenia wątroby typu A (HAV) oraz przecinkowca cholery można się uodpornić, wykonując szczepienia ochronne.

To zasady, które wydają się proste do zrealizowania, jednak czasami trudno jest oprzeć się pokusie spróbowania ulicznych przysmaków lub pamiętać o myciu zębów wodą butelkowaną. Wiedza o tym, jak uchronić się przed zemstą faraona, nie zawsze wystarcza. Jak wygląda leczenie w razie zakażenia?

Zemsta faraona leczenie: co robić w razie infekcji?

W łagodzeniu dokuczliwych dolegliwości pomagają spakowane do apteczki leki przeciwbólowe czy przeciwgorączkowe. Należy pamiętać, że środki przeciwbiegunkowe i przeciwwymiotne uniemożliwiają organizmowi wydalenie patogenów z organizmu, przedłużając infekcję. Stosuje się je tylko wtedy, gdy klątwa faraona nie jest spowodowana przez bakterie, pasożyty czy wirusy. 

Jeśli objawy są nasilone, może być potrzeba hospitalizacji celem podania płynów dożylnie lub antybiotyków. W leczeniu ostrej biegunki stosuje się m.in. azytromycynę, rifaksyminę^[7] czy nifuroksazyd. Przydatny może też okazać się diosmektyt, który wzmacnia błonę śluzową jelit oraz wiąże enterotoksyny, bakterie i wirusy będące przyczyną choroby^[8].

U większości osób, które dotknęła zemsta faraona leczenie polega na wypoczynku, przywracaniu równowagi wodno-elektrolitowej oraz przestrzeganiu diety. Co jeść i pić podczas biegunki?

• Co pić podczas choroby: kluczowe podczas zmagania się z zemstą faraona jest odpowiednie nawodnienie. To odpowiedź na utratę płynów spowodowaną nie tylko biegunką i/lub wymiotami, ale często także gorętszym klimatem, który stymuluje termoregulację organizmu (wypacanie elektrolitów). Najbardziej zalecana jest butelkowana woda i niesłodzona herbata.
• Co jeść podczas choroby: dla chorego bardzo ważna jest też lekkostrawna dieta, pozbawiona cukru, alkoholu, ostrych przypraw i surowizny, a bogata w suchary, ryż i gotowane warzywa. W miarę ustępowania dokuczliwych dolegliwości można próbować rozszerzać swoje menu o nieco ostrzejsze potrawy, owoce, a na końcu – produkty mleczne.

Aby nie narażać swojego zdrowia (w skrajnych przypadkach także życia) oraz portfela, wybierz się do TropicalMed przed wyjazdem do krajów tropikalnych, arabskich i innych, gdzie występuje klątwa faraona. Dlaczego to takie ważne?

Jak zadbać o zdrowie w podróży z TropicalMed?

TropicalMed to ośrodek medycyny podróży i punkt szczepień, w którym możesz uodpornić się na częste wśród turystów choroby brudnych rąk. W naszej ofercie znajdują się:

• szczepienia na dur brzuszny w formie trzydawkowego preparatu doustnego lub pojedynczego zastrzyku;
• szczepienia na cholerę w wariancie jednodawkowym ("żywym") lub w 2-3 dawkach (inaktywowanym);
• szczepienia na WZW A (dwudawkowe) lub skojarzone na WZW A+B (trzydawkowe).

W TropicalMed czeka na Ciebie nie tylko możliwość zaszczepienia się, ale i profesjonalna porada medyczna. Od lekarza dowiesz się, jak uchronić się przed zemstą faraona, jak dobrać probiotyk oraz wyposażyć apteczkę podróżną. Stosując się do zaleceń oraz pamiętając o immunizacji, dajesz sobie szansę na udane wakacje, bez obaw o zdrowie.

Serdecznie zapraszamy na wizytę!

FAQ - często zadawane pytania

Czy zemsta faraona jest zaraźliwa?

Biegunka podróżnych (zwana zemstą faraona) może być zaraźliwa, jeśli jest spowodowana zakażeniem bakteryjnym lub wirusowym. Patogeny mogą być przenoszone drogą fekalno-oralną, czyli poprzez kontakt z powierzchniami lub wodą/żywnością zanieczyszczonymi wydalinami nosiciela.

Jak się objawia zemsta faraona?

Tzw. zemsta faraona najczęściej objawia się bólem brzucha, biegunką (czasami z krwią) i/lub wymiotami. To prowadzi do utraty płynów skutkującej bólami głowy i osłabieniem. Częstą dolegliwością jest też wówczas gorączka.

Ile trwa zemsta faraona?

Zemsta faraona trwa do tygodnia (średnio 3-4 dni) i zazwyczaj ustępuje samoistnie. W skrajnych przypadkach niezbędna jest jednak wizyta u lekarza.

Co zrobić żeby nie dostać zemsty faraona?

W profilaktyce zemsty faraona konieczne jest zachowanie higieny osobistej (tj. częste mycie/dezynfekowanie rąk) oraz żywienia – czyli jedzenie żywności przygotowanej, przechowywanej i serwowanej w odpowiednich warunkach, unikanie wody kranowej (także w postaci lodu) czy dokładne mycie owoców i warzyw przed zjedzeniem.