Choroby przenoszone przez krew – jak uniknąć zakażenia?

Jak dochodzi do zakażenia drogą krwi?

Choroby przenoszone przez krew występują wtedy, gdy wirusy bądź bakterie z krwi osoby zarażonej przedostaną się do krwiobiegu (przez uszkodzoną skórę bądź śluzówkę) osoby zdrowej. Czasami wystarczy nawet mikroskopijna, niedostrzegalna gołym okiem ilość materiału zakaźnego, który może osiadać na przedmiotach takich jak:

• maszynki do golenia,
• maszynki do tatuażu,
• szczoteczki do zębów,
• cążki do skórek/paznokci,
• pistolet do przekłuwania uszu,
• przyrządy do przetaczania krwi,
• narzędzia chirurgiczne/stomatologiczne,
• igły i/lub strzykawki (np. zakłucie igłą insulinową).

W Polsce istnieją rygorystyczne przepisy dotyczące dekontaminacji wyrobów, wyposażenia i zestawów zabiegowych^[1] oraz wymóg badań przesiewowych u krwiodawców^[2] – ryzyko zakażenia przy operacji czy transfuzji krwi w naszym kraju jest więc praktycznie zerowe.

Kontakt z cudzą krwią jest jednak możliwy podczas udzielania pierwszej pomocy rannemu. O tym, czy zaschniętą krwią można się zarazić, decyduje natomiast patogen i okoliczności zdarzenia (o czym w dalszej części artykułu). Kiedy wiadomo, jak dochodzi do infekcji, warto zastanowić się, czym to grozi.

Jakie są choroby przenoszone przez krew?

Najbardziej znane choroby przenoszone krwią to wirusowe zapalenie wątroby (typu B, C i D), ebola i AIDS (wywołane przez HIV). Kiła lub inaczej syfilis przenosi się głównie drogą płciową, ale transmisję przez krew także potwierdzono medycznie. Najmniej znana choroba tego typu to cytomegalia wywołana przez wirusa CMV. Co wiemy o każdej z nich?

Wirusowe zapalenie wątroby

Wirusowe zapalenie wątroby to jedna z najgroźniejszych i najczęstszych chorób zakaźnych na świecie, mogąca przybrać postać ostrej infekcji z nudnościami, wymiotami, utratą apetytu, bólem brzucha i żółtaczką (zażółceniem oczu i skóry) oraz ciemniejszym moczem i odbarwionym stolcem.

Drugim scenariuszem jest przewlekłe nosicielstwo, prowadzące do marskości i/lub raka wątroby. Wyróżnia się trzy warianty choroby przenoszonej przez kontakt z cudzą krwią:

• WZW B – wirus HBV, który wywołuje ten typ zapalenia wątroby, jest 100 razy bardziej zakaźny niż HIV^[3]
• WZW C – częściej prowadzi do przewlekłego nosicielstwa i nie daje odporności po przechorowaniu^[4], ale istnieją lepsze możliwości jego leczenia niż przy WZW B. 
• WZW D – atakuje wyłącznie osoby zakażone wirusem zapalenia wątroby typu B, ponieważ potrzebuje go do namnażania.

WZW typu B to jedyna choroba z niniejszego artykułu, na którą są dostępne szczepienia w Polsce. Jako że powoduje średnio milion zgonów rocznie^[5], WHO wydało zalecenie o wprowadzeniu masowej immunizacji dzieci. W Polsce obowiązek ten funkcjonuje od 1994-1996 roku – program wprowadzano kolejno w poszczególnych województwach, zależnie od obciążenia WZW B^[6].

HIV i AIDS

Wirus HIV występuje powszechnie na świecie (szczególnie w Afryce Subsaharyjskiej) i wywołuje AIDS, czyli zespół nabytego niedoboru odporności. Początkowo nosiciel HIV może nie odczuwać żadnych objawów – przychodzą one dopiero później i nasilają się wraz z rozwojem choroby. Są to m.in. utrata masy ciała, powiększone węzły chłonne, osłabienie czy wysypka.

Brak odpowiedniego leczenia, kontrolującego ilość wirusa HIV w organizmie, prowadzi do rozwoju AIDS. Zwiększa się wówczas podatność na wszelkie choroby, począwszy od grzybic, przez inne infekcje wirusowe, aż po nowotwory. Niestety ma szczepień ochronnych ani leków, które pozwoliłyby w 100% zwalczyć wirusa HIV, dlatego ważne jest przestrzeganie zasad profilaktyki.

Ebola 

To choroba stanowiąca problem zdrowia publicznego głównie na kontynencie afrykańskim. Od 2 do 21 dni od zakażenia można zauważyć pierwsze symptomy choroby przypominające grypę, którym towarzyszą biegunka i wymioty, a zaawansowanym stadium – krwotoki zewnętrzne i wewnętrzne.

To tzw. gorączka krwotoczna, mogąca prowadzić do niewydolności narządów, a w wielu przypadkach (25-90%) do zgonu^[7]. Jako że nie ma specyficznego lekarstwa na wirusa eboli, podróżujący do wybranych krajów afrykańskich powinni przygotować się do podróży, zapoznając się z zasadami profilaktyki.

Cytomegalia 

Jest wywołana przez wszechobecnego wirusa CMV, którego częstość występowania wynosi od 80% w Europie do 100% w Afryce i Azji^[8]. Rozprzestrzenia się m.in. poprzez kontakt z cudzą krwią, przeszczepy czy transfuzje krwi. Co gorsza, pozostaje w organizmie człowieka do końca życia i może się reaktywować.

U zdrowych osób powoduje raczej łagodną infekcję przypominającą przeziębienie, natomiast u osób z zaburzeniami odporności – nieco cięższą mononukleozę, zapalenie siatkówki, płuc, jelit czy nawet mózgu. Dla grup ryzyka przewidziane jest leczenie przeciwwirusowe.

Kiła

To jedyna w naszym zestawieniu choroba bakteryjna, a nie wirusowa. Choć bardzo rzadkie, to możliwe jest zakażenie w wyniku transfuzji krwi. Kiła dzieli się na kilka etapów. W pierwotnym mogą pojawić się zmiany skórne (tzw. szankry) w miejscach intymnych. W drugim – nieswędząca wysypka na dłoniach i stopach, białe bądź szarawe zmiany skórne (kiła wtórna) bądź utajenie objawów.

Ostatnie, trzeciorzędowe stadium grozi rozwinięciem powikłań neurologicznych albo sercowo-naczyniowych. Aby do niego nie dopuścić, stosuje się antybiotykoterapię, z reguły na bazie penicyliny^[9]. Zgodnie z zasadą, że lepiej zapobiegać niż leczyć, warto dowiedzieć się na temat profilaktyki.

Jak zapobiec chorobie przenoszonej przez krew?

Wśród osób szczególnie narażonych na kontakt z cudzą krwią (potencjalnie skażoną) znajduje się personel medyczny i studenci medycyny, osoby przed zabiegami chirurgicznymi czy estetycznymi (np. tatuażem, piercingiem, zastrzykiem z botoksu), narkomani, a także osoby z bliskiego otoczenia nosicieli i chorych. Profilaktyka jest szczególnie ważna dla tych grup ryzyka; na czym polega?

Zasady profilaktyki

• używaj środków barierowych podczas udzielania pierwszej pomocy (np. rękawiczek);
• wykonuj zabiegi medyczne czy estetyczne w profesjonalnych klinikach, studiach tatuażu itd.;
• upewnij się, że igły i inne akcesoria przerywające ciągłość skóry są rozpakowywane ze sterylnych, jednorazowych opakowań;
• używaj własnych rzeczy osobistych – strzykawki, cążki, szczoteczki do zębów czy żyletki to przedmioty, których nie warto pożyczać.

Kluczowe jest też stosowanie środków barierowych podczas stosunków (np. prezerwatyw). Wszystkie choroby przenoszone przez krew opisane w niniejszym artykule szerzą się też drogą płciową.

Szczepienia ochronne

W większości przypadków na choroby przenoszone przez krew nie da się zaszczepić w Polsce. Wyjątek stanowi WZW typu B, na które podaje się trzy wymagane dawki we wczesnym dzieciństwie: w pierwszych dobach, w 2. miesiącu oraz w 7. miesiącu życia.

Dorośli, którzy nie przeszli obowiązkowej immunizacji w dzieciństwie, powinni przyjąć szczepionkę w trzydawkowym schemacie klasycznym (miesiąc 0, 1 i 6) lub czterodawkowym przyspieszonym (miesiąc 0, 1 i 2 lub dzień 0, 7 i 21 + dawka uzupełniająca po roku). To ważne szczególnie dla osób:

• przed operacją,
• przed tatuażem/piercingiem,
• przed rozpoczęciem studiów medycznych,
• przed zamieszkaniem z chorym/nosicielem,
• przed rozpoczęciem pracy w sektorze medycznym,
• przed zabiegiem estetycznym z naruszeniem ciągłości skóry (jak np. mezoterapia igłowa).

TropicalMed oferuje wyłącznie przedekspozycyjne szczepienia na WZW typu B. Mając zakłucie igłą insulinową nosiciela HBV, niedawną historię udzielenia pierwszej pomocy osobie o nieznanym statusie serologicznym albo inne podejrzenie zakażenia, należy niezwłocznie zgłosić się na oddział zakaźny bądź SOR. Jakie inne działania, poza szczepieniem poekspozycyjnym i podaniem immunoglobuliny, można podjąć w różnych sytuacjach?

Jak postępować w przypadku ekspozycji na krew?

W razie ekspozycji należy przemyć ranę bieżącą wodą z mydłem – nie wolno wyciskać ani tamować krwi oraz stosować środków na bazie alkoholu. Oczy i śluzówki trzeba obficie spłukać wodą bądź solą fizjologiczną. Następnym krokiem jest niezwłoczne skierowanie się do szpitala zakaźnego bądź na SOR, gdzie lekarz podejmie decyzję na temat dalszego postępowania (np. czy podać zydowudynę).

Jeśli do zakażenia doszło w pracy przy zachowaniu zasad BHP (np. zakłucie igłą przez rękawiczkę w laboratorium), za leki na HIV płaci pracodawca. Kontakt z cudzą krwią w wyniku wypadku, udzielania pierwszej pomocy rannemu czy zdarzenia kryminalnego (np. celowe zakłucie igłą) oznacza pełną refundację z budżetu państwa. W pozostałych przypadkach leki są w 100% płatne przez osobę, która naraziła się na HIV.

Dotknąłem czyjejś krwi

Zdrowa skóra jest dla wirusów barierą nie do przejścia, jednak sytuacja zmienia się w przypadku kontaktu materiału zakaźnego ze śluzówką bądź uszkodzoną skórą. O tym, czy zaschniętą krwią można się zarazić, decyduje też sam patogen oraz czynniki środowiskowe:

• AIDS – wirus HIV jest wrażliwy na słońce i gorąco; nie może przetrwać poza organizmem dłużej niż kilka godzin.
• WZW typu B – wirus HBV jest wysoce zakaźny i może przetrwać na powierzchniach przez minimum 7 dni^[13].
• WZW typu C – wirus HVC ma najdłuższą żywotność; może przetrwać poza organizmem nawet przez kilka tygodni^[14].
• Cytomegalia – wirus CMV poza organizmem człowieka ginie po 1-6 godzinach, zależnie od powierzchni^[15].
• Ebola – wirusy Eboli są w stanie utrzymać się na powierzchniach przez około 5 dni^[16].

Zakażenie kiłą przez zaschniętą krew jest niemożliwe, bo bakterie giną niemal natychmiast po opuszczeniu ludzkiego ciała. Warto zaznaczyć, że każdy tego typu kontakt warto skonsultować z lekarzem, który oceni ryzyko, wykona odpowiednie testy i w razie potrzeby zleci profilaktykę poekspozycyjną.

Mam zakłucie igłą bez krwi lub z krwią

Igła z kanałem, która głęboko weszła w nagą skórę i ma na sobie widoczne ślady krwi, to najgorszy możliwy scenariusz – w takiej sytuacji ryzyko zakażenia jest największe. W zależności od patogenu, wynosi:

• od 0,3% do 16,1% przy HIV (zależnie od głębokości wkłucia i okoliczności zdarzenia);
• średnio 10-30% przy HBV wywołującym wirusowe zapalenie wątroby typu B;
• około 4% przy HCV wywołującym wirusowe zapalenie wątroby typu C^[17]

Zakłucie igłą przez rękawiczkę redukuje ryzyko wniknięcia patogenów do organizmu o 46-63%, natomiast użycie igły chirurgicznej (czyli bez kanału) – nawet o 86%^[18].

Zakłucie igłą bez krwi (czyli bez materiału zakaźnego) albo zakłucie igłą insulinową, która ma niewielką średnicę i służy jedynie do iniekcji podskórnych, a nie dożylnych, niosą najmniejsze ryzyko infekcji. Mimo wszystko warto skonsultować się z lekarzem.

Stosowanie się do zaleceń profilaktycznych, zarówno przed jak i po ekspozycji, pozwala zminimalizować ryzyko, jakie niosą ze sobą typowe choroby przenoszone przez krew. W przypadku wirusowego zapalenia wątroby można podjąć dodatkowe zabezpieczenie w postaci szczepienia ochronnego. Gdzie najlepiej je wykonać i ile to kosztuje?

Gdzie zaszczepić się na choroby przenoszone krwią?

TropicalMed to miejsce, gdzie można wykonać przedekspozycyjne szczepienie na WZW typu B, np. przed zabiegiem, studiami medycznymi czy podróżą zagraniczną. Kliknij "Zarezerwuj termin szczepienia" i sprawdź dostępne lokalizacje. 

W ofercie naszego ośrodka znajduje się wiele różnych preparatów ochronnych, zarówno monowalentnych (na samo WZW B) w cenie od 139 zł za dawkę, jak i skojarzonych (na WZW A i B) płatnych 399 zł za dawkę. Warto zaznaczyć, że na każdej wizycie odbywa się kwalifikacja przedszczepienna za 70 zł.

Ośrodek TropicalMed specjalizuje się w zapobieganiu chorobom zakaźnym, nie tylko tym przenoszonym przez krew. Zapewniamy bezpieczeństwo, profesjonalizm i ochronę zdrowia, a to wszystko w komfortowych warunkach – nie trzeba zaprzątać sobie głowy zdobyciem i wykupieniem recepty, bo kwalifikacja i szczepienie odbywa się podczas jednej wizyty. Sprawdź cennik TropicalMed i skorzystaj z szerokiej gamy bezpiecznych i skutecznych szczepionek.

Serdecznie zapraszamy!

FAQ - często zadawane pytania

Strona sprawdzona:

5 listopada 2026

Kolejne sprawdzenie:

listopad 2027

Opublikowano:

6 kwietnia 2024