Mucha tse tse – co musisz o niej wiedzieć?

Jak wygląda mucha tse tse?

Afrykańska mucha tse tse (glossina) to rodzaj owadów z rzędu muchówek o wielkości 6-14 mm^[1] i żółtawym lub brązowym ubarwieniu. Charakterystyczny układ skrzydeł w czasie spoczynku (jedno na drugim, jak nożyczki) ułatwia odróżnienie jej od pospolitej muchy. Co więcej, wyróżnia się trzy kluczowe grupy glossiny:

• Glossina palpalis – ciemnobrązowa lub czarna, o dość masywnej budowie ciała;
• Glossina morsitans – żółtawobrązowa, z wyraźnymi pręgami na odwłoku i smuklejszą budową;
• Glossina fusca – największa, w jednolitym, ciemnym ubarwieniu, z dłuższymi narządami gębowymi.

Glossina jest owadem hematofagicznym, czyli odżywiającym się krwią ludzi i zwierząt. Jej gruba trąbka pozwala z łatwością przebijać skórę, a ugryzienie miewa poważne konsekwencje zdrowotne. Wiedząc, jak wygląda mucha tse tse, łatwiej podjąć działania zapobiegające ugryzieniom. W których zakątkach świata jest to konieczne?

Mucha tse tse gdzie występuje?

Mucha tse tse zamieszkuje głównie tropikalne i subtropikalne regiony Afryki Subsaharyjskiej – od regionu Niayes w Senegalu (15° N) aż po prowincję KwaZulu-Natal w RPA (28,5° S)^[2]. W niektórych krajach.

Mucha tse tse gdzie występuje: najpowszechniejszą odmianą owadów pozostaje Glossina palpalis oraz zaliczająca się do tej samej grupy Glossina tachinoides^[3]. Obie należą do gatunków rzecznych, podczas gdy Glossina morsitans preferuje tereny sawannowe, a Glossina fusca – leśne.

Mucha z Afryki najchętniej rozmnaża się w bagnistej ziemi. Jest jajożyworodna, a więc wykluwa się wkrótce po złożeniu jaj. Żeruje głównie w ciągu dnia – niektóre gatunki są szczególnie aktywne rano, inne w południe; po zachodzie słońca gryzą rzadziej.

Na ugryzienie muchy tse tse narażona jest nie tylko lokalna ludność, ale także uczestnicy safari, ludzie odwiedzający parki narodowe i rezerwaty przyrody, a także badacze i pracownicy pomocy humanitarnej, wykonujący zadania w regionach leśnych, sawannowych lub nadrzecznych. Groźna mucha afrykańska może pokrzyżować plany podróżnicze, gdyż gryząc, przenosi pasożyty chorobotwórcze. Jakie?

Mucha tse tse jakie choroby przenosi?

Afrykańska mucha tse tse jest wektorem, czyli organizmem przenoszącym drobnoustroje chorobotwórcze. Przy okazji żywienia się krwią człowieka, owad „wtłacza” pasożyty zwane świdrowcami do naszego organizmu.

W zależności od gatunku "zamieszkującego" muchy tse tse choroby dotykają ludzi oraz zwierzęta hodowlane (bydło, owce, kozy) i dzikie (np. antylopy, zebry, słonie). Poniższa tabela przedstawia, czym może grozić ukąszenie i zakażenie poszczególnymi drobnoustrojami chorobotwórczymi.

Nagana to choroba przenoszona przez muchy tse tse, która nie stanowi zagrożenia dla człowieka. Znacznie poważniejsza jest śpiączka afrykańska, wywołująca średnio średnio 1000 przypadków rocznie^[4]. Gdzie choroba jest najpowszechniejsza i jakie są jej możliwe konsekwencje?

Jak przebiega i gdzie występuje śpiączka afrykańska?

Mucha tse tse w Polsce nie występuje, a więc nie ma ryzyka lokalnego zakażenia śpiączką afrykańską Według raportów WHO, 61% przypadków (czyli ponad 500 rocznie) zgłasza się w Demokratycznej Republice Konga^[5]. Wiele zachorowań (po 10-100 rocznie) odnotowuje się też w następujących krajach:

• Czad
• Kongo
• Angola
• Gabon
• Malawi
• Gwinea
• Sudan Południowy
• Republika Środkowoafrykańska

Choroba przenoszona przez muchy tse tse zagraża aż w 37 państwach Afryki Subsaharyjskiej. Ryzyko zakażenia w kraju docelowym dobrze jest skonsultować z lekarzem medycyny podróży TropicalMed. 

To ważne, bo przez pierwsze tygodnie lub miesiące od ukąszenia, świdrowce namnażają się w tkance podskórnej, krwi i limfie. Następuje wówczas pierwsze stadium trypanosomatozy z objawami grypopodobnymi, obrzękiem węzłów chłonnych i owrzodzeniem w miejscu ukąszenia. Drugie stadium to natomiast inwazyjna choroba układu nerwowego z zapaleniem opon mózgowo-rdzeniowych, zaburzeniami snu i ruchu oraz zmianami behawioralnymi.

W krajach, gdzie występuje mucha tse tse choroba neurologiczna jest często śmiertelna; dostęp do opieki medycznej jest bowiem ograniczony, a diagnoza i leczenie są naprawdę skomplikowane. Więcej informacji na ten temat można znaleźć w artykule: śpiączka afrykańska.

W myśl zasady, że lepiej zapobiegać niż leczyć, warto zapoznać się z zasadami profilaktyki choroby, którą przenosi mucha z Afryki. Jasną listę zaleceń można uzyskać podczas wizyty w ośrodku TropicalMed.

Jak zapobiegać chorobom przenoszonym przez owady?

Przed podróżą do miejsc, gdzie występuje groźna mucha afrykańska, należy bezwzględnie odwiedzić ośrodek TropicalMed. Wiele tamtejszych krajów wymaga bowiem certyfikatu szczepienia na żółtą febrę przenoszoną przez komary (sprawdź: żółta książeczka).

Poza obowiązkową immunizacją, warto zaszczepić się na inne choroby powszechne w regionie. Kliknij cennik TropicalMed, by zapoznać się z ofertą preparatów solo lub w profilowanych pakietach.

W ramach wizyty szczepiennej można liczyć na spersonalizowaną poradę lekarską, podczas której doradzamy w sprawie profilaktyki. W przypadku muchy tse tse choroby można uniknąć, stosując środki ochrony przed owadami: 

• repelenty (środki odstraszające owady)
• ubrania z długimi rękawami i nogawkami,
• moskitiery (najlepiej nasączone repelentem)
• unikanie jazdy samochodem z otwartymi szybami
• odzież w neutralnych kolorach (np. oliwkowy, beżowy)
• unikanie przebywanie w zaroślach, lasach i terenach nadrzecznych.

Biorąc pod uwagę, że mucha tse tse w Polsce nie występuje, przeciętny turysta nie ma żadnej naturalnej odporności na śpiączkę afrykańską. Podobnie jest z wieloma innymi chorobami tropikalnymi, dlatego w miarę możliwości warto postawić na szczepienia ochronne.

Aby dobrze przygotować się pod kątem zdrowia, warto odwiedzić ośrodek medycyny tropikalnej TropicalMed. Wykwalifikowany personel wyda indywidualne zalecenia dotyczące szczepień i pozostałych zasad profilaktyki chorób. Przekonaj się sam/a – zapisz się na wizytę za pomocą wygodnego systemu online!

FAQ - często zadawane pytania