Śpiączka afrykańska – co musisz o niej wiedzieć?

Co to jest śpiączka afrykańska i jak się szerzy?

Trypanosomoza afrykańska, zwana potocznie śpiączką afrykańską, to choroba tropikalna wywołana przez świdrowce gambijskie (Trypanosoma brucei gambiense) lub świdrowce rodezyjskie (Trypanosoma brucei rhodesiense). Pasożyty te przedostają się do organizmu człowieka głównie poprzez ukąszenie zakażonej muchy tse-tse. 

Poza ukąszeniami much tse-tse, źródłem choroby może być też transfuzja krwi, przeszczep narządu, a potencjalnie także kontakt seksualny z nosicielem. Ponadto, pasożyty mogą przenikać przez łożysko, powodując zakażenie wertykalne (tj. z matki na płód). Kiedy wiadomo, co wywołuje śpiączkę afrykańską, warto sprawdzić, jaki jest zasięg występowania choroby.

Gdzie występuje śpiączka afrykańska?

Świdrowiec rodezyjski, wywołujący chorobę o ciężkim i gwałtownym przebiegu, występuje w 13 krajach Afryki Wschodniej i Południowej. Świdrowiec gambijski, odpowiadający za około 95% wszystkich przypadków^[1], jest rozpowszechniony na terenie 24 państw Afryki Środkowej i Zachodniej. Uganda to kraj, gdzie można zachorować na oba typy trypanosomozy

Nazwa „śpiączka afrykańska” doskonale wskazuje więc zasięg występowania choroby. Poniższa tabela zawiera natomiast wykaz krajów, w których odnotowuje się najwięcej przypadków: 

Na przełomie lat 90. i 2000. odnotowywano po kilkadziesiąt tysięcy zakażeń rocznie. Działania mające na celu ograniczenie choroby sprawiły, że do 2009 roku obniżono liczbę przypadków do poniżej 10 tysięcy, a w 2018 roku osiągnięto rekord (poniżej 1000 przypadków)^[5], który udaje się utrzymać do dnia dzisiejszego.

Obecnie trypanosomoza afrykańska zagraża głównie miejscowej ludności afrykańskiej. Istnieje też ryzyko zawleczenia choroby z podróży, głównie u turystów odwiedzających tereny wiejskie, sawanny i dorzecza rzek, a także u uczestników safari, np. w parkach narodowych Kasungu czy Virunga. Takie przypadki odnotowywano m.in. we Francji, Hiszpanii, Niemczech, Holandii, a także w Polsce^[6]. Czym może to grozić?

Jak przebiega śpiączka afrykańska?

W zależności od tego, co wywołuje śpiączkę afrykańską, przebieg choroby różni się. Świdrowiec gambijski (zachodnioafrykański) rozwija się znacznie wolniej, tj. przez kilka miesięcy lub nawet lat. Rodezyjski (wschodnioafrykański) atakuje natomiast w ciągu kilku tygodni, błyskawicznie przełamując barierę krew-mózg. 

W obu przypadkach na początku mogą pojawić się objawy grypopodobne, takie jak ból głowy, osłabienie, gorączka czy bóle mięśniowo-stawowe. Jak zatem odróżnić poszczególne warianty trypanosomozy?

Do powikłań, występujących głównie przy zachodnioafrykańskiej odmianie choroby, zalicza się m.in. zapalenie mięśnia sercowego czy zaburzenia pracy tarczycy i nadnerczy. 

Zajęciu ośrodkowego układu nerwowego towarzyszą objawy takie jak odwrócenie cyklu snu i czuwania, niestabilność emocjonalna, halucynacje, zaburzenia sensoryczne, napady padaczkowe, a na końcu – śpiączka, która praktycznie zawsze kończy się śmiercią. 

Kiedy wiadomo, co to jest śpiączka afrykańska i jak się objawia, warto zastanowić się nad metodami leczenia, które w pewnym stopniu poprawiają rokowania pacjenta.

Śpiączka afrykańska leczenie – jak przebiega?

Diagnozy śpiączki afrykańskiej dokonuje się na podstawie wywiadu epidemiologicznego (niedawna podróż do Afryki) i klinicznego (objawy chorobowe), a także za pomocą badań laboratoryjnych. Są to głównie testy mikroskopowe i serologiczne krwi. W niektórych przypadkach pobiera się do analizy płyn mózgowo-rdzeniowy.

Kiedy badania potwierdzą, że to gorączka afrykańska leczenie opiera się na odpowiednio dobranym leku przeciwpasożytniczym^[7]. Może to być:

• suramina, 
• akoziborol,
• melarsoprol,
• feksynidazol,
• pentamidyna.

Aby skutecznie zwalczać pasożyta, leki muszą wykazywać silne działanie, co generuje ryzyko niepożądanych skutków ubocznych. Ponadto, w wielu krajach afrykańskich służba zdrowia jest niewydolna, a leczenie kosztowne. 

Aby nie narażać swojego zdrowia i portfela, lepiej postawić na profilaktykę. W tym celu warto zgłosić się do TropicalMed po jasną listę zaleceń i ewentualne szczepienia na choroby czyhające w regionie.

Śpiączka afrykańska jak zapobiegać w podróży?

W przypadku chorób takich jak śpiączka afrykańska profilaktyka ukąszeń musi wystarczyć, bo nie ma szczepionki, która stanowiłaby dodatkowe zabezpieczenie. Podróżnym bezwzględnie zalecamy więc stosowanie wymienionych niżej środków ochrony. 

Śpiączka afrykańska jak zapobiegać:

• sprawdź samochód przed wejściem,
• używaj moskitier, najlepiej nasączonych repelentem,
• stosuj środki odstraszające owady (sprawdź: repelenty),
• unikaj jazdy autem z otwartymi szybami lub szyberdachem,
• ogranicz przebywanie w zaroślach i wysokich trawach do minimum,
• wybieraj solidne, zakrywające ciało ubrania w neutralnych kolorach (np. beżowy, oliwkowy).

Niektóre z powyższych zasad sprawdzają się w profilaktyce m.in. chikungunyi, żółtej febry czy dengi. Na te i wiele innych chorób można (i warto!) zaszczepić się w TropicalMed.

Pakiet szczepień do Afryki: na kontynencie czyha nie tylko trypanosomoza afrykańska, ale także wiele innych chorób tropikalnych i powszechnych. Dla podróżujących przygotowaliśmy więc atrakcyjny zestaw szczepień Afryka Centralna i Zachodnia za 1599 zł albo Afryka Light za 869 zł.

Sprawdź szczegóły naszej oferty, klikając cennik TropicalMed. Dobierz profilaktykę do swoich potrzeb lub zgłoś się na konsultację lekarską, podczas której ocenimy ryzyko poszczególnych chorób w miejscu docelowym. Postaw na solidne przygotowanie zdrowotne, szczepiąc się w naszym ośrodku.

Serdecznie zapraszamy!

FAQ - często zadawane pytania