Czym jest gorączka krwotoczna i jak jej uniknąć?

Czym jest gorączka krwotoczna?

Gorączka krwotoczna to zbiorcze określenie na wirusowe choroby zakaźne o nagłym początku i tendencji do wywoływania ciężkich zaburzeń krzepnięcia. Poszczególne infekcje są wywołane przez cztery główne rodziny wirusów, co przedstawia poniższa tabela.

Pogrubieniem zaznaczyliśmy choroby, na które można zaszczepić się w ośrodku TropicalMed. Jak widać, są one w mniejszości. Warto zatem dowiedzieć się, jak rozprzestrzenia się każdy wirus krwotoczny, by unikać czynności, które zwiększają ryzyko zakażeń.

Jak przenosi się każdy wirus gorączki krwotocznej? 

Wirusowe gorączki krwotoczne szerzą się na różne sposoby – zarówno bezpośrednio od nosiciela (drogą krwi, powietrzną/wziewną czy płciową), pośrednio (np. kontakt z odchodami, moczem czy płynami ustrojowymi) jak i przez wektory (komary, kleszcze), czyli organizmy roznoszące patogeny:

• komary – denga, żółta febra, gorączka doliny Rift, gorączka zachodniego Nilu;
• kleszcze – choroba lasu Kyasanur, krymsko kongijska gorączka krwotoczna, gorączka omska;
• pośredni lub bezpośredni kontakt z chorym lub zmarłym – gorączka krwotoczna Marburg, ebola;
• wydaliny gryzoni – gorączka krwotoczna Lassa, hantawirus i gorączki krwotoczne Nowego Świata (tj. Sabiá, Junin, Machupo, Guanarito).

Powyżej wymieniono główne drogi transmisji, ale niektóre choroby szerzą się na kilka różnych sposobów.

Przykładowo, w rzadkich przypadkach wirus Zachodniego Nilu szerzy się drogą wertykalną (z chorej matki na płód) i przez transfuzje krwi, a wirus Doliny Rift – przez kontakt z płynami ustrojowymi (np. krwią) lub tkankami zakażonych zwierząt. Co się dzieje, kiedy dojdzie do zakażenia?

Gorączka krwotoczna objawy: jak rozpoznać chorobę?

Szybka diagnoza na podstawie przesłanek klinicznych jest trudna, bo pierwsze objawy gorączki krwotocznej są dość niespecyficzne. Obejmują najczęściej:

• nagły skok temperatury ciała,
• bóle mięśniowo-stawowe,
• skrajne osłabienie,
• bóle głowy. 

Określenie "gorączka krwotoczna" pochodzi od charakterystycznego objawu, jakim jest powstawanie krwotoków wewnętrznych i zewnętrznych, będących wynikiem uszkodzenia naczyń krwionośnych.

Choroba w tym stadium prowadzi do hipowolemii, czyli niebezpiecznego zmniejszenia objętości krwi, która dotlenia poszczególne tkanki – stąd ryzyko niewydolności i uszkodzenia narządów. Wirusowe gorączki krwotoczne charakteryzują się wysokim wskaźnikiem śmiertelności – w niektórych przypadkach sięga nawet 90%^[1].

Warto zaznaczyć, że objawy gorączki krwotocznej mogą nieco różnić się w zależności od jej odmiany. Jak rozpoznać każdą z nich?

Żółta febra

Po 3-6 dniach od ukąszenia zakażonego komara pojawiają się grypopodobne objawy gorączki krwotocznej, a po kilkudniowej recesji następuje ich nagłe nasilenie. Dodatkowo, skóra, białka oczu i śluzówki chorego nabierają żółtego koloru – to żółtaczka, do której nawiązuje nazwa choroby. Jeśli żółta febra przejdzie w drugie, krwotoczne stadium, jej śmiertelność jest bardzo wysoka – około połowa takich pacjentów umiera^[2]

Jednodawkowa szczepionka na żółtą febrę może być podawana już od 9. miesiąca życia. Warto zaznaczyć, że wizytę w TropicalMed trzeba umówić minimum 10 dni przed wyjazdem, bo tyle średnio trwa nabywanie odporności oraz nabieranie odporności oraz nabieranie ważności przez żółtą książeczkę.

Gorączka krwotoczna denga 

Okres inkubacji, czyli od ukąszenia komara do wystąpienia objawów dengi trwa od 8 do 10 dni. Po tym czasie u chorego pojawiają się wymienione wyżej objawy grypopodobne, a także pozagałkowy ból oczu i wysypka krwotoczna. Gdy nastąpią krwawienia wewnętrzne i zewnętrzne, mówi się o toksycznym stadium choroby, w którym śmiertelność wynosi średnio 5%^[3].

Szczepionka na dengę jest przeznaczona dla pacjentów w przedziale wiekowym 4-60 lat. Immunizacja w TropicalMed odbywa się w schemacie dwudawkowym. Pierwszy zastrzyk należy wykonać na miesiąc przed wyjazdem, a na drugi (po 3 miesiącach) można przyjść już po przyjeździe. Dokończenie szczepienia zapewnia odporność utrzymującą się około 4,5 roku.

Gorączka zachodniego Nilu

Jak już wspomniano, poza ukąszeniami komarów, źródłem zakażenia gorączką Zachodniego Nilu może być transplantacja organów czy transfuzja krwi od nosiciela.

Inkubacja zajmuje od 1 do 6 dni, po czym można zaobserwować obrzęk węzłów chłonnych, nudności i wymioty. Jeśli dojdzie do zajęcia układu nerwowego, u chorego obserwuje się zaburzenia świadomości i czucia, a także sztywność karku oraz drgawki. Może dojść do zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych. W tym stadium śmiertelność choroby wynosi około 10%^[4].

Gorączki krwotoczne Nowego Świata

Do zakażenia dochodzi drogą pokarmową lub oddechową, wskutek kontaktu z wydzielinami i wydalinami zakażonych gryzoni. Poniżej opisujemy, jakie są objawy gorączki krwotocznej występującej w każdym z zakątków Ameryki Łacińskiej

Junin (argentyńska) – jej okres inkubacji trwa zwykle od 6 do 14 dni; w pierwszym tygodniu choroby występują dreszcze, zawroty głowy, światłowstręt i ból w dolnej części pleców. Mogą pojawić się krwawienia z dziąseł, a u kobiet dodatkowo krwotoki z macicy, a około 25% przypadków kończy się śmiercią.

Machupo (boliwijska) – może szerzyć się drogą krwi i płciową; jej pierwsze, niespecyficzne objawy pojawiają się po około tygodniu, a w drugiej, krwotocznej fazie zgon chorego może nastąpić nawet po kilku godzinach – śmiertelność tej odmiany wynosi od 25 do 35%.

Sabiá (brazylijska) – jej okres wylęgania wynosi 7-14 dni, a pierwsze objawy przypominają grypę. Z czasem pojawiają się wybroczyny spojówkowe i krwawe wymioty, co w konsekwencji może prowadzić do wstrząsu, śpiączki i śmierci. Do tej pory brazylijska gorączka krwotoczna została odnotowana u 5 osób, z czego 3 zmarło w wyniku infekcji^[5]

Guanarito (wenezuelska) – inkubacja wirusa zajmuje zazwyczaj 3-12 dni, po czym pojawiają się objawy grypopodobne, w tym kaszel i biegunka; u pacjentów z ciężkim, krwotocznym przebiegiem choroby śmiertelność wynosi 33%. 

Omska gorączka krwotoczna

Omski wirus krwotoczny przenosi się nie tylko przez ukąszenia kleszczy, ale także kontakt z chorymi gryzoniami (np. przy skórowaniu/obróbce piżmaków). Okres wylęgania trwa średnio 3-7 dni, a objawy utrzymują się do 10 dni. U osób, u których wystąpiła omska gorączka krwotoczna objawy obejmują:

• kaszel,
  
• gorączkę,
• bóle mięśni,
  
• powiększenie szyjnych węzłów chłonnych,
• zmiany grudkowo-pęcherzykowe na podniebieniu miękkim
• krwotoki z nosa, dziąseł, macicy lub przewodu pokarmowego.

Po ok. 2 tygodniach choroba może rozwinąć się w zapalenie mózgu. Konsekwencją może być zgon, jednak przypadki śmiertelne odnotowuje się sporadycznie. 

Choroba lasu Kyasanur (KFD)

Nie tylko ukąszenie kleszcza, ale także kontakt z zakażoną małpą lub gryzoniem oraz spożycie niepasteryzowanego mleka od chorego zwierzęcia grozi zakażeniem. Po okresie inkubacji, trwającym średnio 3-8 dni następuje ostry okres grypopodobny oraz szereg dolegliwości towarzyszących – m.in. światłowstręt, nudności i wymioty oraz biegunka.

Część pacjentów wraca do zdrowia po tygodniu lub dwóch, jednak u 10-20% chorych dochodzi do drugiej fazy objawiającej się dolegliwościami neurologicznymi: silnym bólem głowy oraz zaburzeniami psychicznymi i widzenia. Śmiertelność jest jednak stosunkowo niska – wynosi od 3 do 5%.

Gorączka krwotoczna Lassa

Wirus afrykańskiej gorączki krwotocznej Lassa szerzy się nie tylko przez kontakt z materiałem zakaźnym gryzoni, ale także między ludźmi. Kontakt z moczem oraz krwią i innymi płynami ustrojowymi nosiciela także jest obarczony ryzykiem infekcji.

Po 7-15 dniach inkubacji u części chorych występują typowe objawy gorączki krwotocznej, a dodatkowo, biało-żółty nalot lub pęcherzyki na migdałkach. Niektóre osoby mogą doświadczyć objawów krwotocznych. Około 15% chorych umiera, nawet mimo podętej hospitalizacji.

Gorączka krwotoczna ebola

Do zakażenia dochodzi w efekcie bezpośredniego kontaktu z krwią, wydzielinami i odchodami lub innymi płynami ustrojowymi zakażonych ludzi i zwierząt, a także kontaktu pośredniego z przedmiotami (jak odzież czy pościel) zanieczyszczonymi tymi materiałem zakaźnym.

Ebola daje o sobie znać po 2-21 dniach, ale dopiero w momencie pojawienia się pierwszych symptomów – gorączki, bólu mięśni, bólu gardła – nosiciel zaczyna zarażać innych. Kolejnymi objawami są wewnętrzne i zewnętrzne krwotoki, wysypka, zaburzenia czynności nerek i wątroby. Choroba prowadzi do zgonu w 50% przypadków, choć w poprzednich epidemiach na świecie wskaźnik śmiertelności sięgał nawet 90%.

Gorączka krwotoczna Marburg

Wirus Marburg wydalany jest wraz z wydzieliną z jamy ustnej, moczem i kałem zakażonych nietoperzy. Można się nim zarazić, dotykając powierzchni skażonych zarówno tą wydzieliną, jak i płynami ustrojowymi zarażonego człowieka.

Inkubacja trwa od 2 do 21 dni, przy czym po około 5 dniach od wystąpienia pierwszych objawów, na klatce piersiowej, brzuchu i plecach może wystąpić plamisto-grudkowa wysypka krwotoczna. Objawy stopniowo zaostrzają się i mogą prowadzić do zapalenia trzustki, niewydolności wątroby oraz masywnych krwotoków. Gorączka krwotoczna Marburg jest niebezpieczna tym bardziej, że śmiertelność w jej wyniku sięga nawet 90%.

Zakażenia hantawirusowe

Do zakażenia hantawirusem najczęściej dochodzi w rezultacie kontaktu z wydzielinami zakażonych gryzoni albo w przypadku bezpośredniego wprowadzenia zakażonego moczu lub innych materiałów na uszkodzoną skórę, oczy lub usta. Transmisja drogą kropelkową z człowieka na człowieka jest niezwykle rzadka. Hantawirusy mogą powodować następujące choroby:

• Hantawirusowy zespół płucny (HPS) – z dolegliwościami żołądkowo-jelitowymi, kaszlem, dusznościami, uciskiem w klatce piersiowej oraz powikłaniem w postaci niewydolności oddechowej.
• Gorączka krwotoczna z zespołem nerkowym (HFRS) – której owarzyszy ostry ból głowy, zaburzenia widzenia, wybroczyny oraz wysypka krwotoczna; do jej powikłań zalicza się skaza krwotoczna i niewydolność nerek.

Zgon z powodu HFRS następuje u około 1-15% osób, podczas gdy HPS jest zdecydowanie groźniejszy, bo kończy się zgonem w 50% przypadków.

Krymsko kongijska gorączka krwotoczna

Chociaż wektorem tej choroby są głównie kleszcze, to przyczyną zakażenia może być też kontakt z krwią i innymi płynami ustrojowymi nosiciela ludzkiego bądź zwierzęcego.

Inkubacja zazwyczaj 1-13 dni; zarażony gorączkuje, odczuwa ból i sztywność mięśni, światłowstręt. Kolejno można zaobserwować zmiany nastroju i agresywne zachowania. Pojawiają się wybroczyny, mogą wystąpić krwawienia. Gorączka krwotoczna krymsko-kongijska charakteryzuje się wysoką śmiertelnością, sięgającą do 80%. 

Gorączka doliny Rift

Poza ukąszeniami komarów, do zarażenia wirusem Doliny Rift dochodzi wskutek kontaktu z płynami ustrojowymi (m.in. krwią) lub tkankami zakażonych zwierząt, głównie gospodarskich, takich jak bydło, owce czy kozy. 

U osób, które zaraziły się tą gorączką krwotoczną objawy obejmują nie tylko dolegliwości grypopodobne, ale także owrzodzenia oczne i żółtaczkę. U części zarażonych dochodzi do ciężkiej infekcji z krwotokami oraz zapaleniem mózgu. Śmiertelność wynosi średnio 1-5%.

Kiedy wiadomo, czym jest gorączka krwotoczna i jak się objawia, warto dowiedzieć się więcej na temat zasięgu występowania każdego z jej wariantów.

Gdzie występują poszczególne gorączki krwotoczne?

Zasięg chorób jest w dużej mierze uzależniony od występowania wektorów oraz rezerwuarów, czyli organizmów, w których wirusy żyją i namnażają się. Na sytuację epidemiologiczną wpływają też warunki higieniczno-sanitarne oraz klimat. Oto, gdzie występuje każdy wirus krwotoczny:^[6]

• Żółta febra – Afryka Subsaharyjskia i Ameryka Łacińska
• Ebola – Afryka, głównie Demokratyczna Republika Konga
• Denga – Azja, Oceania, Afryka i (przede wszystkim) Ameryka Łacińska
• Gorączka omska – Omsk, Tiumeń, Kurgań oraz w obwód nowosybirski
• Choroba lasu Kyasanur – północna część Indii, głównie stan Karnataka 
• Gorączka doliny Rift – Afryka Subsaharyjska i Bliski Wschód (głównie Jemen i Arabia Saudyjska)
• Hantawirusy – Azja (szczególnie w Chiny, Rosja i Korea) i Europa (głównie w Skandynawia i Bałkany)
• Gorączka zachodniego Nilu – powszechna na świecie; odnotowywana w Afryce, Azji, obydwu Amerykach, a także w Europie.
• Gorączka krwotoczna Marburg – głównie Afryka, w przeszłości odnotowano też przypadki w Niemczech i dawnej Jugowławii.
• Krymsko kongijska gorączka krwotoczna – powszechna m.in. w Europie Południowej i Wschodniej, Azji (głównie byłe ZSRR i Chiny), na Bliskim Wschodzie i Półwyspie Indyjskim.
• Wirusowe gorączki krwotoczne Nowego Świata – Ameryka Łacińska; wilgotne pampy Argentyny, obszary wiejskie północnej i wschodniej Boliwii, Sao Paulo w Brazylii oraz Portuguesa i Barinas w Wenezueli.

Na żadną z chorób określanych jako gorączka krwotoczna leczenie przyczynowe nie istnieje. Chorym podaje się leki przeciwbólowe (z wyłączeniem aspiryny) i przeciwgorączkowe, wyrównuje poziom elektrolitów i podtrzymuje funkcje życiowe. Biorąc to pod uwagę, warto zgłosić się do ośrodka TropicalMed po listę zaleceń profilaktycznych dopasowanych do miejsca docelowego oraz po szczepienia ochronne. Dlaczego to takie ważne?

Jak TropicalMed pomaga uniknąć gorączki krwotocznej?

Minimum miesiąc przed podróżą do kraju/regionu dotkniętego gorączką krwotoczną warto zgłosić się do ośrodka TropicalMed. To miejsce, gdzie wygodnie i bez kolejek zaszczepisz się na żółtą febrę, dengę i inne choroby czyhające w danym miejscu.

W cenie wizyty szczepiennej można liczyć na jasną listę zaleceń zdrowotnych. W podróżach zagranicznych bardzo ważne jest stosowanie się do zasad profilaktyki, które w przypadku gorączek krwotocznych obejmują:

• używanie repelentów,
• noszenie odzieży zakrywającej ciało,
• przestrzeganie zasad higieny osobistej,
• bezpieczeństwo żywności (m.in. obróbka termiczna),
• unikanie kontaktu ze zwierzętami (żywymi lub padłymi),
• stosowanie zabezpieczeń podczas stosunków płciowych,
• noszenie jasnych, jednolitych ubrań, na których łatwo wypatrzyć kleszcze,

Jednodawkowy preparat na żółtą febrę jest zawarty w profilowanych pakietach do Afryki i Ameryki Łacińskiej. Sprawdź ofertę szczepionek solo i w atrakcyjnych zestawach, klikając cennik TropicalMed.

Choroby, jakimi są wirusowe gorączki krwotoczne, nie występują w Polsce – wskutek tego przeciętny turysta nie ma świadomości ani tym bardziej odporności na tego typu infekcje. Dlatego przed podróżą wysoce zalecana jest wizyta w ośrodku medycyny podróży TropicalMed. 

Cechuje nas indywidualne podejście oraz wykwalifikowany personel medyczny dbający o komfort, bezpieczeństwo oraz kompleksową ochronę pacjenta. Umów się do TropicalMed za pomocą wygodnego systemu rejestracji online i zafunduj sobie zdrową podróż. Serdecznie zapraszamy! 

FAQ - często zadawane pytania