Jakie są choroby dziecięce i szczepienia ochronne dzieci? [2026]

Co dają szczepionki na choroby dziecięce? 

Najmłodsi są szczególnie narażeni na różnego rodzaju infekcje z racji nie do końca rozwiniętego systemu odpornościowego. Z tego względu wszystkie obowiązkowe pozycje w PSO (Programie Szczepień Ochronnych) to szczepienia dzieci i młodzieży do 19. roku życia. Wiele z nich odbywa się  w wieku niemowlęcym, tj. do ukończenia 12. miesiąca życia. Immunizacja ma zapobiec ciężkiemu przebiegowi chorób zakaźnych oraz groźnym powikłaniom, w tym śmierci. 

Szczepienia ochronne dzieci minimalizują ryzyko infekcji i związanych z nią komplikacji nie tylko u pojedynczego malucha, ale u całej społeczności. Wytworzona w ten sposób odporność populacyjna utrudnia rozwój drobnoustrojom chorobotwórczym, przez co chroni tych, którzy z różnych względów nie mogą być zaszczepieni. Powszechna immunizacja pozwoliła w Polsce wyeliminować choroby takie jak polio czy błonica. Na jakie choroby szczepi się dzieci według obowiązującego PSO?

Szczepienia dzieci harmonogram – które pozycje w PSO są obowiązkowe?

Kalendarz szczepień zawiera pozycje obowiązkowe (odcienie czerwieni) oraz zalecane (na szaro). Jak widać na poniższej grafice, w większości przypadków powszechna immunizacja w Polsce kończy się w 6. roku życia. Wyjątek stanowią uzupełniające szczepienia na błonicę, tężec i krztusiec, które podaje się dodatkowo w wieku 14 i 19 lat.

Należy pamiętać, że szczepienia obowiązkowe są nie tylko na choroby dzieci, ale także na infekcje zagrażające w wieku dorosłym (głównie WZW typu B, gruźlica i tężec). Jako że artykuł jest poświęcony przede wszystkim immunizacji najmłodszych, to poniżej opisano typowe choroby dziecięce:

• Polio – inna nazwa choroby to „porażenie dziecięce”, co wskazuje grupę najbardziej narażoną na zakażenie wirusem polio. Według statystyk, najwięcej przypadków odnotowuje się u dzieci do 5. roku życia.
• Pneumokoki – według danych PZH, inwazyjna choroba pneumokokowa stanowi zagrożenie szczególnie u maluchów do 2. roku życia. Z tego względu immunizację wykonuje się w okresie niemowlęcym. Obowiązkowe szczepienia wprowadzono jednak dopiero od 2017 roku, co oznacza, że zdecydowana większość populacji nie jest chroniona.
• Rotawirusy – są niezwykle zaraźliwe i wywołują groźne biegunki, mogące szybko doprowadzić do odwodnienia organizmu. Najczęściej atakują dzieci do 5. roku życia i w tej grupie wiekowej doprowadzają też do infekcji pokarmowych o najcięższym przebiegu.
• Hib – czyli bakteryjny stan zapalny narządów i układów w ciele człowieka (m.in. krwi, płuc, opon mózgowo-rdzeniowych). To głównie choroby dzieci najmłodszych, tj. od 6. do 24 miesiąca życia, jednak zagrożenie jest wysokie do ukończenia 5. roku życia. Cykl szczepień na Hib przechodzi się obowiązkowo w wieku niemowlęcym (w Polsce od 2007 roku).

Wszystkie wymienione wyżej szczepienia figurują w PSO jako obowiązkowe, toteż są wykonywane bezpłatnie. Pozostałe mają charakter opcjonalny, co oznacza, że trzeba zapłacić za nie z własnej kieszeni. Trzeba pamiętać, że kalendarz może być modyfikowany co roku, a więc to, na jakie choroby szczepi się dzieci, ciągle się zmienia. Dobrym przykładem jest odra – przed którą chroni się dzieci dopiero od 1975 roku.

Jakie dodatkowe szczepienia dla dzieci są zalecane w Polsce?

Szczepienia w PSO są obowiązkowe oraz zalecane (opcjonalne). W drugim z wymienionych przypadków to rodzice podejmują decyzję o immunizacji dziecka. Oto choroby dziecięce, przed którymi warto chronić swoją pociechę:

• Ospa wietrzna – jest niezwykle zaraźliwa i nieprzewidywalna, a co gorsza, może wywołać groźne powikłania (m.in. małopłytkowość czy zapalenie płuc). Jej przechorowanie oznacza trwałe zagrożenie rozwojem półpaśca – wirus VZV ma bowiem zdolność latencji, czyli przetrwania w organizmie w postaci utajonej.
• Meningokoki – choroba bakteryjna, która może skończyć się sepsą czy zapaleniem opon mózgowo-rdzeniowych. Według danych PZH, najwięcej zakażeń w Polsce odnotowuje się u niemowląt i dzieci w wieku do 5 lat.

Mimo że wymienione wyżej pozycje uznaje się wyłącznie za choroby dziecięce, to nie jest do końca prawda. Przykładowo, meningokoki często atakują też nastolatków i młodych dorosłych, a w tzw. pasie zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych w Afryce zagrożeni są wszyscy. Jakie dodatkowe szczepienia dla dzieci są zalecane nie tylko najmłodszym, ale i dorosłym?

• Ludzki wirus brodawczaka – rozprzestrzenia się drogą płciową, więc nie jest raczej kojarzony z najmłodszymi. To błąd! Immunizacja dzieci w wieku 9-14 lat (tj. przed inicjacją seksualną) pozwala zapobiegać transmisji wirusa. Kraje, które wprowadziły powszechne szczepienia, odnotowują znaczny spadek nowotworów (np. 88% mniej przypadków raka szyjki macicy w Szwecji). Immunizacja jest wskazana także dorosłym, którzy chcą chronić się przed HPV.
• Grypa – dzieci są jedną z najważniejszych grup ryzyka; według PZH, w ostatnich latach około połowa odnotowanych przypadków dotyczyła dzieci do 15. roku życia. Niższy wskaźnik u dorosłych może jednak wynikać z niedostatecznego zgłaszania zachorowań, więc regularne szczepienia zaleca się każdemu.
• Kleszczowe zapalenie mózgu – według PZH, ¼ zachorowań w Polsce dotyczy osób do 18. roku życia, toteż dodatkowe szczepienia dla dzieci na KZM są zasadne. W grupie ryzyka znajdują się jednak także leśnicy, myśliwi i turyści w każdym wieku, którzy lubią wypoczywać na łonie natury.

Wirusowe zapalenie wątroby typu A nie stanowi w Polsce większego problemu zdrowia publicznego, a szczepienia zaleca się głównie pracownikom: służby zdrowia, służb komunalnych czy zatrudnionym przy produkcji/dystrybucji żywności. Szczepienia ochronne dzieci nie są więc aż tak ważne, chyba że planuje się wakacje zagraniczne z pociechą.

Na jakie choroby szczepi się dzieci przed podróżą?

Drobnoustroje chorobotwórcze zagrażają najmłodszym nie tylko w kraju, ale także podczas wakacji zagranicznych. Szczepienia dzieci przed podróżą są szczególnie ważne ze względu na ich brak świadomości zagrożeń chorobami zakaźnymi, a co za tym idzie – częstsze zaniedbywanie profilaktyki.

Najmłodsi w podróży mogą być bardziej narażeni m.in. na tzw. choroby brudnych rąk. W tej grupie częściej dochodzi też do zakażeń wirusem wścieklizny – dzieci są ufniejsze wobec zwierząt, które mogą być chore. W TropicalMed uodpornisz swoją pociechę na wybrane choroby i uzyskasz fachową poradę dotyczącą zagrożeń dla zdrowia – nie tylko w podróży, ale także w kraju.

Serdecznie zapraszamy!

FAQ - często zadawane pytania