Jak COVID wpłynął na globalne zdrowie publiczne?

O COVID-19 zrobiło się głośno w 2020 roku, kiedy to choroba błyskawicznie rozprzestrzeniła się na cały świat, wywołując masę zakażeń i zgonów. Statystyki szczepień na COVID były wówczas zatrważające. Według WHO, od tamtego czasu odnotowano ponad 777 milionów zakażeń i 7 milionów zgonów^[1]. W 2024 roku przypadków (także śmiertelnych) było zdecydowanie mniej niż trzech pierwszych latach pandemii, co można zobaczyć na poniższym wykresie.

Globalny spadek zachorowań na COVID-19

Według raportu WHO, w pierwszej połowie 2024 roku na świecie odnotowywano ponad 70 tys. przypadków tygodniowo^[2], co nadal pozostawało ogromnym problemem globalnego zdrowia publicznego.

W tamtym czasie nastąpił też wzrost ciężkich przypadków, wymagających leczenia na oddziale intensywnej terapii (191 na 1000 hospitalizacji). Z czasem wskaźnik ten zaczynał stopniowo spadać, aż osiągnął 108/1000 na początku listopada. Gdy sytuacja się unormowała, współczynnik zgonów u pacjentów, którzy wymagali leczenia szpitalnego, wyniósł 41/1000^[3].

Jeśli chodzi o Polskę, według statystyk dostępnych na stronie Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego PZH, pozytywny wynik COVID 2024 uzyskało 276 114 Polaków^[4]; to o ponad 65,5 tys. mniej niż w poprzednim roku. Przyczyną tego zjawiska jest m.in. rosnąca odporność hybrydowa, powstała w wyniku ozdrowień i szczepień.

Warto zaznaczyć, że immunizacja jest zdecydowanie bezpieczniejszym sposobem nabywania odporności niż narażanie się na czynnik zakaźny. Jak prezentują się statystyki szczepień COVID-19 2024 w Polsce, w Europie i na świecie?

Jak wyglądają statystyki szczepień na COVID w Polsce?

Statystyki szczepień COVID-19 2024, dostępne na rządowej stronie RP, wskazują, że w ciągu roku podano łącznie 787 020 dawek. W których województwach i grupach wiekowych poddawano się immunizacji najchętniej oraz jak wyglądał rozkład szczepień z podziałem na płeć?

Według płci

Biorąc pod uwagę płeć pacjentów, nie ma miażdżącej przewagi jednej nad drugą. Zaszczepiono 390211 mężczyzn oraz 3954373 kobiet. U 2436 pacjentów nie określono płci. 

Szczepienia COVID statystyki Polska [płeć]

Jak widać, immunizacji tylko trochę częściej poddawały się kobiety (różnica 4162 dawek). Zważywszy na to, że stanowią one nieco większy odsetek ogólnej populacji Polski (51,7%), różnica ta jest jeszcze mniej znacząca.

Według województw

W TOP3 najlepiej wyszczepionych województw w 2024 roku znalazły się mazowieckie (164 828 dawek), wielkopolskie (75 220) i dolnośląskie (72 428). Najgorzej wypadły opolskie, świętokrzyskie i podkarpackie, gdzie podano tylko po kilkanaście tysięcy szczepionek.

Szczepienia COVID statystyki Polska [województwa]

Powszechna, darmowa immunizacja działa w naszym kraju od końcówki grudnia 2020 roku^[5]. Raporty wskazują, że od tamtego czasu do 31 grudnia 2024 roku podano aż 59 086 664 dawek (podstawowych lub przypominających). 

Według wieku

Najlepiej wyszczepioną grupą pozostają pacjenci w przedziale wiekowym 61-70 lat, mimo że w 2024 roku odnotowano w niej spadek. Dla kontrastu, osoby w wieku 71+, oraz między 41. a 60. rokiem życia poddawali się immunizacji się zdecydowanie chętniej niż w roku ubiegłym. Najniższy wskaźnik wyszczepienia odnotowano wśród dzieci i młodzieży, co może być spowodowane m.in. utrudnionym dostępem do szczepionek.

– Brak dostępności zaktualizowanej szczepionki przeciw COVID-19 dla całego społeczeństwa oznaczał wykluczenie z możliwości zaszczepienia się dzieci poniżej 12 roku życia oraz pacjentów immunoniekompetentnych, co spowodowało bardzo niski wskaźnik wyszczepialności w tych dwóch grupach  – prof. dr hab. n. med. Adam Antczak

Wysoki wskaźnik wyszczepienia wśród seniorów to dobra strategia zapobiegania ciężkim zakażeniom, wymagającym hospitalizacji, a potencjalnie nawet śmiertelnym. Osoby starsze to bowiem jedna z głównych grup ryzyka, szczególnie jeśli towarzyszą im zaburzenia odporności czy choroby przewlekłe.

Jak wyglądają statystyki szczepień na COVID w Europie?

Chociaż ze względu na wzmożone ryzyko związane z COVID-19 u seniorów, kładzie się duży nacisk na immunizację osób starszych, to infekcja jest groźna we wszystkich grupach wiekowych.

Według raportu dostępnego na stronie międzynarodowej organizacji non-profit ourworldindata^[6], najwięcej szczepień w przeliczeniu na 100 osób wykonano w Portugalii; kraj ten uplasował się też na 2. miejscu, jeśli chodzi o wskaźniki wyszczepienia seniorów.

Według najnowszego raportu Europejskiego Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób (ECDC)^[7], najwyższym wskaźnikiem zaszczepienia wśród pacjentów 60+ mogła pochwalić się Dania. Po drugiej stronie statystyki szczepień na COVID w Europie wskazują m.in. wszystkie kraje Europy Środkowej i Wschodniej, w tym Polskę. W tym regionie nie udało się osiągnąć 25% wyszczepienia wśród seniorów, a w wielu krajach wskaźnik nie przekraczał nawet 10%. 

Widoczne rozbieżności między krajami Europy Środkowej i Wschodniej, a Skandynawią i Europą Zachodnią, mogą wynikać z czynników kulturowych i ekonomicznych, a także z poziomu edukacji zdrowotnej.

Szczepienia COVID świat statystyki – jak się prezentują?

W skali światowej wskaźnik wyszczepienia Polaków (przynajmniej jedną dawką) jest przeciętny, utrzymujący się na poziomie około 60%. Jeśli zrobić by ranking kategoryzujący kraje od najwyższego do najniższego odsetka mieszkańców poddanych immunizacji, nasz kraj plasowałby się w „tej gorszej” połowie. Wyżej w zestawieniu znajduje się m.in. Białoruś, Mjanma czy Dominikana. W TOP5 krajów o najwyższym wskaźniku wyszczepienia znajdują się:

1. Nauru
2. Brunei Darussalam
3. Katar
4. Kuba
5. Zjednoczone Emiraty Arabskie (ZEA)

Statystyki szczepień na COVID-19 wskazują, że odsetek osób, które przyjęły przynajmniej jedną dawkę wynosi tam minimum 97,5%. W Nauru, które zajęło pierwsze miejsce, wartość ta przekracza nawet 100% – wiąże się to z migracją ludności oraz możliwymi błędami w danych dotyczących narodzin i zgonów. 

Z drugiej strony tabeli znajdują się kraje takie jak Burundi, Jemen, Papua-Nowa Gwinea, Haiti oraz Madagaskar. Jak widać, kraje rozwijające się wciąż napotykają problemy logistyczne i ograniczenia związane z dostępem do szczepionek, mimo inicjatyw takich jak COVAX.

Według raportu, w krajach wysoko rozwiniętych dostępnych jest średnio ponad 230 szczepionek na 100 mieszkańców. Dla porównania, w najbiedniejszych państwach tych dawek jest nieco ponad 45 na 100 osób; oznacza to, że mniej niż połowa mieszkańców ma dostęp do immunizacji.

Słabszy dostęp do szczepień to jeden z czynników wpływających na rozprzestrzenianie się chorób takich jak COVID-19. Szczepienia pozostają najskuteczniejszą metodą profilaktyki; jakie korzyści z nich płyną?

Jakie korzyści daje wysoki wskaźnik wyszczepienia?

Szczepienia na COVID-19 chronią przed groźną chorobą zakaźną, której pierwsze objawy to m.in. gorączka, suchy kaszel, duszności oraz zaburzenia węchu i smaku. W niektórych przypadkach zakażenie może poważnych powikłań, takich jak np. zapalenie płuc, uszkodzenie nerek, a nawet zgon.

Immunizacja chroni zdrowie i życie nie tylko człowieka, który poddał się szczepieniu, ale także wielu osobom z jego otoczenia. Dzięki szczepieniom można też zyskać swój własny wkład w eliminację koronawirusa.

Kiedy immunizacji podda się 86% społeczeństwa, można mówić o odporności zbiorowiskowej^[8], zapewniającej ochronę wszystkim, nie tylko zaszczepionym jednostkom.

Osiągnięcie odporności zbiorowiskowej powoduje odciążenie systemu opieki zdrowotnej, a co za tym idzie – krótsze kolejki do lekarzy, wyższą jakość opieki oraz spadek ryzyka błędów medycznych będących wynikiem pośpiechu/przemęczenia personelu.

Podsumowanie

Dane statystyczne pomagają monitorować sytuację epidemiologiczną w poszczególnych zakątkach świata. Dokonując takiej oceny, trzeba jednak wziąć pod uwagę wiele innych czynników, jak warunki środowiskowe, sezonowość zachorowań czy zagęszczenie ludności.

Statystyki szczepień COVID-19 2024 pokazują spore zróżnicowanie w zaufaniu społecznym i polityce zdrowotnej nie tylko w Europie czy na świecie. Podziały widać także na terenie Polski – mieszkańcy niektórych województw poddają się immunizacji zdecydowanie chętniej niż inni. Co warto wiedzieć o tego typu tendencjach w skali krajowej i światowej?