Dlaczego zaleca się szczepienia na grypę w Polsce?
Grypa to wirusowa choroba o nagłym początku, objawiająca się gorączką, suchym kaszlem, katarem, osłabieniem oraz bólami mięśniowo-stawowymi. Mimo że jest bagatelizowana, miewa naprawdę poważne powikłania, takie jak zapalenie płuc, osierdzia czy mózgu oraz nadkażenia bakteryjne (np. pneumokokowe czy meningokokowe).
Grypa charakteryzuje się ogromną zaraźliwością; WHO podaje, że każdego roku zapada na nią miliard osób[1]. Dla porównania, w Polsce rejestruje się od kilkuset tysięcy do kilku milionów zachorowań[2], szczególnie w sezonie jesienno-zimowym.
"Wbrew popularnym opiniom niskie temperatury (...) nie wymrażają wirusów. Osoba, która ulegnie wychłodzeniu, łatwo może złapać infekcję. Na naszą odporność negatywnie wpływa także smog, który teraz w wielu miejscach jest bardzo nasilony. Jeśli nie musimy wychodzić, warto zostać w domu." – dr Paweł Grzesiowski, Główny Inspektor Sanitarny
Obecnie za najskuteczniejszą ochronę przed ciężką chorobą i powikłaniami układu oddechowego, nerwowego czy krążenia, uznaje się szczepionki na grypę. Na polskim rynku farmaceutycznym do wyboru są preparaty typu sub-unit (z białkami powierzchniowymi wirusa) oraz split (z rozszczepionymi wirusami) występujące w wersji klasycznej i wysokodawkowej.
Chociaż skuteczność szczepień sięga 70%[3], a państwowe instytucje zdrowia publicznego prowadzą liczne kampanie zachęcające do poddawania się immunizacji, Polacy niechętnie szczepią się na grypę. Dla kogo jest to szczególnie ważne?
Kiedy szczepi się na grypę w Polsce i dla kogo to ważne?
Szczepienie przeciw grypie podaje się w jednorazowym wstrzyknięciu domięśniowym lub podskórnym, zgodnie z zaleceniami producenta. Immunizację szczególnie zaleca się w następujących grupach:
- kobiety w ciąży lub ją planujące,
- osoby po transplantacji narządów,
- osoby po ukończeniu 55. roku życia,
- uczniowie i studenci szkół medycznych,
- osoby przewlekle chore i pozostające w stanach obniżonej odporności,
- dzieci (szczególnie z grupy ryzyka lub z wrodzonymi wadami serca) od 6. miesiąca życia.
Przez wzgląd na coroczne zmiany składu według zaleceń WHO, preparaty zapewniają odporność tylko na bieżący sezon epidemiczny.
Optymalny czas na szczepienie przeciw grypie przypada na przełomie sierpnia i września; pozostaje wówczas zalecane 2-4 tygodnie na wytworzenie przeciwciał ochronnych przed rozpoczęciem sezonu wzmożonych zachorowań. Jak prezentują się statystyki szczepień na grypę w Polsce?
Jak wyglądają statystyki szczepień na grypę w Polsce?
Według statystyk prowadzonych przez Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego, na grypę w 2023 roku zaszczepiło się łącznie 1 269 438 Polaków, czyli zaledwie 3,45% całej populacji kraju (37 6370 00 osób)[4].
W porównaniu z rokiem 2022 to 162 087 osób więcej, czego prawdopodobną przyczyną było wprowadzenie stuprocentowej refundacji na zakup preparatów szczepiennych dla seniorów w wieku 75+ i kobiet w ciąży, a także połowicznej refundacji dla dzieci, seniorów 65+ oraz dorosłych z grup ryzyka[5]. Jak prezentują się dokładne dane dla poszczególnych województw oraz grup wiekowych?
Według województwa
Raporty uwzględniają szczegółową liczbę osób poddanych immunizacji w każdym z województw. Zgodnie z tymi danymi, najwięcej zaszczepionych zamieszkuje województwo mazowieckie (225 743). Zaraz za nim plasuje się śląskie (137 770) i wielkopolskie (125 903). Jak wskazują statystyki szczepień na grypę, najmniej zaszczepionych zamieszkuje województwa opolskie (26 702) i lubuskie (30 450).
Warto zaznaczyć, że są to odpowiednio trzy najludniejsze i dwa najmniej zaludnione województwa Polski. Uwzględniając gęstość zaludnienia, na grypę zaszczepiła się:
- co 24 osoba w województwie Mazowieckim
- co 27 osoba w województwie Wielkopolskim
- co 31 osoba w województwie Śląskim
- co 32 osoba w województwie Lubuskim
- co 35 osoba w województwie Opolskim[6].
W każdym z nich odnotowano wzrost liczby zaszczepionych w porównaniu z 2022 rokiem – najwyższy w Wielkopolsce (25383 osób więcej), a najniższy w województwie Opolskim (2451 osób więcej). Większe aglomeracje miejskie mają więcej placówek medycznych i punktów aptecznych, gdzie można zakupić preparaty szczepienne i poddać się immunizacji. Ma to odzwierciedlenie w statystykach.
Według wieku
Immunizacji mogą zostać poddane już niemowlęta od 6. miesiąca życia. Jednak dzieci to najmniej liczna grupa osób zaszczepionych przeciw grypie w Polsce. Według statystyk, w 2023 roku przeciw grypie zaszczepiono zaledwie 133 036 dzieci do 14. roku życia. Wśród młodzieży i dorosłych w wieku 15-64 lat było ich 423 956 (trzykrotnie więcej), natomiast wśród seniorów od 65. roku życia 712 446 (pięciokrotnie więcej).
O ile różnicę między dziećmi a młodzieżą i dorosłymi można wytłumaczyć dużą (ponad czterokrotną) dysproporcją próby badawczej, o tyle grupa dzieci (5 667 000) jest tylko 1,3 razy mniejsza od seniorów (7 550 000), przy pięciokrotnie. Biorąc pod uwagę liczebność każdej grupy, na grypę w 2023 roku zaszczepiono:
- co 42 dziecko,
- co 57 osobę w wieku 15-64 lata,
- co 10 seniora od 65. roku życia.
W każdej z tych grup odnotowano wzrost liczby zaszczepionych w porównaniu z 2022 rokiem – najwięcej wśród seniorów (85 587 osób więcej), następnie wśród dzieci (58 202 osób więcej), a najmniej wśród młodzieży i dorosłych (18 298 osób więcej).
Do szczepień przeciw grypie najbardziej zachęcani są seniorzy 65+, gdyż właśnie u nich ryzyko wystąpienia powikłań pochorobowych zagrażających powrotowi do pełnego zdrowia jest największe. Najliczniej szczepienia na grypę w Polce przyjmują osoby właśnie z tego przedziału wiekowego. Jak prezentują się statystyki na tle pozostałych krajów europejskich?
Jaka jest wyszczepialność seniorów w Polsce i w Europie?
Statystyki szczepień na grypę wskazują, że prawie połowa obywateli UE i EOG w wieku 65+ została poddana immunizacji, natomiast Polska pozostaje wśród krajów o najniższych wskaźnikach wyszczepienia, utrzymującym się na poziomie ~10%[7].
Najwięcej zaszczepionych seniorów zamieszkuje Irlandię (75%), Portugalię (71,8%), a także kraje skandynawskie (≥61%). Polska, ze wskaźnikiem wyszczepialności seniorów na poziomie 9,6%, nie prezentuje się więc najlepiej. Warto zaznaczyć, że jest to grupa wiekowa, która najczęściej poddaje się immunizacji w naszym kraju. Dlaczego tak się dzieje?
Podsumowanie
Jak pokazują przytoczone statystyki, szczepieniu przeciw grypie poddaje się około 3,45% Polaków. Rezygnacja z immunizacji może wynikać z wielu przyczyn.
Pierwszą z nich jest błędne przekonanie o błahości choroby oraz brak zaufania co do bezpieczeństwa szczepień. Jak już wspomniano, grypa miewa naprawdę poważne powikłania, a w skrajnych przypadkach kończy się śmiercią. Skuteczność i bezpieczeństwo immunizacji potwierdzają natomiast liczne badania oraz stały system monitorowania NOP (niepożądanych odczynów poszczepiennych).
Drugą przyczyną jest brak refundacji szczepionki dla wszystkich oraz konieczność zdobycia recepty i zakupu preparatu. Kwestie organizacyjne i finansowe leżą w gestii podmiotów takich jak Ministerstwo Zdrowia i Narodowy Fundusz Zdrowia czy Główny Inspektorat Sanitarny. Jak wykazują statystyki szczepienia na grypę w Polsce, obniżenie kosztów immunizacji zachęca do jej podjęcia.
Trzecią przyczyną może być krótki czas ochrony. Konieczność powtarzania szczepień co sezon działa demotywująco, dlatego trwają prace nad preparatem uniwersalnym, który mógłby zapewniać wieloletnią ochronę przed grypą[8].
