Indeks UV a skala UPF: jak chronić się przed słońcem?

Co to jest indeks UV i jaki ma wpływ na skórę?

Indeks UV (UVI) to 11-stopniowy wskaźnik promieniowania ultrafioletowego, które dociera ze Słońca do powierzchni Ziemi. Im ma wyższą wartość, tym większe ryzyko uszkodzenia skóry i oczu oraz krótszy czas bezpiecznego przebywania na zewnątrz. Tabela nasłonecznienia prezentuje się następująco:^[1]

Kiedy wiadomo już, co to jest indeks UV i co oznaczają poszczególne stopnie nasłonecznienia, warto zerknąć na mapę świata. W których krajach średnie promieniowanie ultrafioletowe jest najwyższe, a w jakich najniższe oraz jak wygląda nasłonecznienie w Polsce w poszczególnych miesiącach?

Jakie jest średnie nasłonecznienie w Polsce i na świecie?

Dla uproszczenia warto uznać, że miernik nasłonecznienia pokazuje najwyższe wartości w regionach najbliżej równika. Im dalej od równoleżnika zerowego, tym mniejsze ryzyko związane z nadmiernym promieniowaniem słonecznym. Oto kilka przykładów państw, w których indeks UV jest najwyższy i najniższy^[2]

Podczas gdy indeks UV w krajach po lewej stronie tabeli wynosi zazwyczaj od 0 do 5, to w najbardziej nasłonecznionych miejscach na świecie przez większą część roku przekracza on 11.

Mapa nasłonecznienia ciągle się zmienia, zależnie od pór roku. Planując wyjazd na półkulę południową warto pamiętać, że miesiące zimowe w Polsce to czas lata w krajach takich jak Argentyna czy Australia. 

Przykładowo, grudzień i styczeń w USA to czas, kiedy miernik nasłonecznienia pokazuje średnio 0-4 UVI^[3], podczas gdy w Australii w tym czasie wskaźnik wynosi 11+^[4]. Jak w porównaniu do innych krajów prezentuje się średnie nasłonecznienie w Polsce?

Nasłonecznienie w Polsce w poszczególnych miesiącach

Latem miernik nasłonecznienia w Polsce wskazuje średnio od 6 do nawet 10 UVI. W okresie jesienno-zimowym zagrożenie promieniowaniem ultrafioletowym spada do niskiego poziomu (0-2 UVI)^[5].

Czerwiec i lipiec w Polsce to miesiące z największą liczbą godzin słonecznych, a więc najwyższym ryzykiem związanym z promieniowaniem ultrafioletowym.

Dla osób planujących wypoczynek na łonie natury doskonałym źródłem informacji jest serwis Biometeo IMGW-PIB^[6]. Można tam znaleźć prognozy na bieżący dzień z uwzględnieniem zachmurzenia.

Nasłonecznienie a inne czynniki

Warto pamiętać o tym, by uwzględnić nie tylko to, jaki jest indeks UV w danym dniu, ale także otoczenie, porę i pogodę. Ryzyko poparzeń wzrasta:

• w bezchmurne dni;
• wysoko nad poziomem morza – UVI jest większe o 4% co każde 300 m n.p.m^[7];
• między godziną 10:00 a 16:00 – pora dnia to ważny czynnik wpływający na indeks UV;
• w pobliżu niektórych powierzchni – świeży śnieg czy tafla wody doskonale odbijają promienie ultrafioletowe.

Kiedy mapa nasłonecznienia i czynniki zwiększające ryzyko związane z UV są już znane, warto zapoznać się z zasadami profilaktyki zdrowotnej. Co robić, żeby nie narażać swojej skóry i oczu na uszkodzenia oraz jaki indeks UV do opalania jest najlepszy?

Jak chronić się przed szkodliwym działaniem promieni UV?

Chociaż 15-30 minut przebywania na słońcu raz na kilka dni pokrywa zapotrzebowanie na witaminę D^[8], to wiele osób decyduje się na dłuższe kąpiele słoneczne. Aby niepotrzebnie nie narażać oczu i skóry, należy:

• pamiętać o nakryciu głowy (jak np. kapelusz z dużym rondem czy czapka z daszkiem),
• stosować krem z odpowiednim filtrem SPF (Sun Protection Factor),
• unikać przebywania na słońcu między godziną 10:00 a 16:00,
• nosić okulary przeciwsłoneczne z atestem CE,
• unikać korzystania z solarium,
• wybierać dobre ubrania UPF.

Więcej informacji na temat zasad bezpiecznego opalania się można znaleźć we wpisie: ochrona przed słońcem.

Jeśli chodzi o ubrania UPF wspomniane w ostatnim podpunkcie, mowa o odzieży w mniejszym lub większym stopniu chroniącej przed promieniowaniem ultrafioletowym. Co warto o niej wiedzieć?

UPF skala ochrony ubrań – co założyć w słoneczny dzień?

UPF (Ultraviolet Protection Factor) wskazuje, ile promieniowania UV przenika przed daną tkaninę. Jest to zależne od kilku czynników, takich jak:

• gęstość splotu (im gęstszy, tym lepsza ochrona),
• rozciągliwość (im mniejsza, tym lepsza ochrona),
• kolor (ciemniejsze kolory pochłaniają więcej UV),
• wilgotność (mokre tkaniny lepiej lub gorzej radzą sobie z fotoprotekcją),
• skład tkaniny (poliester czy nylon są odporniejsze na UV niż len czy cienka bawełna).

Len czy wiskoza lepiej pochłaniają promieniowanie UV, kiedy są wilgotne. Dla kontrastu, mokre ubrania z bawełny chronią przed słońcem gorzej niż suche^[9].

Jeśli chodzi o ubrania UPF skala obejmuje wartości od 15 do 50+. Ochrona w przedziale 15-24 jest uznawana za dobrą, 25-39 za bardzo dobrą, a 40-50+ za doskonałą. Koszulka, spodnie czy czapka UPF 50 pochłaniają minimum 98% promieniowania UV^[10].

Strój kąpielowy UPF 50

To część garderoby, która zawsze ulega zmoczeniu, dlatego warto wybrać strój z poliestru lub nylonu. To materiały, które raczej nie nasiąkają wodą, a co za tym idzie – doskonale radzą sobie z fotoprotekcją nawet w wodzie, gdzie łatwo o poparzenia słoneczne.

Planując całodzienne plażowanie czy snorkeling, warto postawić na strój kąpielowy UPF 50 z tkanin high-tech. Są one poddane specjalnym zabiegom zwiększającym właściwości pochłaniające UV (jak np. dodanie dwutlenku tytanu czy tlenku cynku).

Czapka i kapelusz UPF 50

Rak podstawnokomórkowy i płaskonabłonkowy skóry wynika m.in. z nadmiernej ekspozycji na słońce i jest często zlokalizowany na głowie i szyi. Dlatego warto postawić na kapelusz UPF 50 z szerokim rondem oraz z ciasno splecionej tkaniny – popularne słomkowe modele nie zapewniają najlepszej ochrony przed słońcem. 

Podobna zasada dotyczy innych rodzajów nakrycia głowy. Zaleca się, by czapka UPF 50 była wyposażona w daszek chroniący nie tylko głowę, ale także oczy i sporą część twarzy.

Ochrona przed słońcem a fototyp skóry – jaka jest zależność?

Trzeba zdawać sobie sprawę, że poziom ochrony słonecznej musi być dopasowany do indywidualnych potrzeb konkretnego człowieka. Istnieje bowiem 6 różnych fototypów skóry: 

1. Celtycki
2. Północno-europejski
3. Środkowo-europejski
4. Południowo-europejski
5. Rasa żółta + rdzenni Amerykanie i Arabowie
6. Rasy afrykańskie, australijskie i z regionu Pacyfiku^[11]. 

Index UV 8 jaki krem: kiedy nasłonecznienie jest bardzo wysokie, warto stosować minimum SPF-30, chociaż osobom o jasnej karnacji zaleca się mocniejsze kremy przeciwsłoneczne, nawet SPF-50. Więcej szczegółów w artykule "Krem na słońce ranking".

Fototyp I z jasną karnacją, piegami, niebieskimi lub zielonymi oczami oraz włosami w kolorze blond lub rudym, potrzebuje najsolidniejszej ochrony przed słońcem. Osoby z czarną lub ciemnobrązową skórą oraz czarnymi włosami są najbardziej odporni na oparzenia skóry. 

Jak dbać o zdrowie podczas słonecznych wakacji?

Podczas wyjazdów, szczególnie zagranicznych, zdrowiu podróżnika zagraża nie tylko nadmiar promieniowania UV, ale także drobnoustroje chorobotwórcze. Podobnie jak w przypadku ochrony przeciwsłonecznej, profilaktyka chorób zakaźnych powinna być dopasowana do indywidualnych potrzeb oraz celu podróży.

Pełną ofertę usług i preparatów ochronnych, a także pakietów szczepień dostępnych w TropicalMed można znaleźć, klikając w cennik.

Wiedza o tym, jaki jest indeks UV oraz jakie choroby czyhają w danym miejscu, jest niezbędna dla podjęcia odpowiednich działań profilaktycznych. W TropicalMed można liczyć na spersonalizowaną listę zaleceń zdrowotnych oraz wykonanie najpotrzebniejszych szczepień.

Serdecznie zapraszamy!

FAQ - często zadawane pytania

Co oznacza UPF?

UPF (Ultraviolet Protection Factor) to wskaźnik promieniowania UV przenikającego przez dany materiał. Niektóre tkaniny (np. lekka bawełna, len) niezbyt dobrze chronią przed słońcem, podczas gdy inne (np. poliester) pochłania dużo promieniowania UV.

Jaki indeks UV do opalania?

Najlepszy indeks UV do opalania mieści się w zakresie 3-5, jednak nawet w takich warunkach warto kontrolować stan swojej skóry i w razie potrzeby stosować fotoprotekcję. Kiedy nasłonecznienie jest wyższe, zaleca się stosowanie kremu z SPF 30 lub 50 nawet podczas opalania.

Jakie UV jest niebezpieczne?

Już od nasłonecznienia na poziomie 3 zaleca się ochronę. Od wartości 6 ryzyko jest wysokie, od 8 bardzo wysokie, a od 11 ekstremalne. Szczególnie niebezpieczne dla skóry jest promieniowanie UV-B.

Czy UV przenika przez ubrania?

Tak. Promieniowanie UV przenika przez ubrania w większym lub mniejszym stopniu, zależnie od kilku czynników. Im ciemniejszy kolor, mniejsza rozciągliwość i ciaśniejszy splot tkaniny, tym lepsza ochrona. Lekka bawełna czy len niezbyt dobrze pochłaniają promienie słoneczne, podczas gdy poliester radzi sobie z tym lepiej. Na rynku są też specjalistyczne ubrania, np. z dodatkiem dwutlenku tytanu czy tlenku cynku, które zwiększają właściwości absorbujące UV.