Klaudia GierlickaSprawdzono 19 listopada 202619.11.2026
Pryszczyca to ostra, wirusowa choroba zakaźna zwierząt parzystokopytnych. W przeszłości odnotowywano zakażenia wśród ludzi mających z nimi styczność lub spożywających niepasteryzowane mleko. Sprawdź szczegóły na temat choroby oraz ostatnie ogniska zakażeń w Europie!
Pryszczyca to wysoce zaraźliwa choroba zwierząt gospodarskich (bydła, trzody chlewnej, owiec, kóz), a także dzikich parzystokopytnych (np. jeleni, saren, dzików). Jest wywołaa przez aftowirusy z rodziny Picornaviridae, wśród których można wyróżnić aż siedem różnych serotypów – A, O, C, SAT1, SAT2, SAT3 i Asia1[1].
Pryszczyca to nie bostonka!
Pryszczyca (FMD: Foot and Mouth Disease) oraz bostonka (HFMD: Hand, Foot, and Mouth Disease) to dwie choroby wirusowe o podobnej nazwie i charakterystycznym objawem w postaci pęcherzyków. W przeciwieństwie do aftowirusów wywołujących pryszczycę, enterowirusy odpowiedzialne za bostonkę mogą przenosić się z człowieka na człowieka.
Pryszczyca u krów, świń i innych zwierząt gospodarskich czy leśnych raczej rzadko przenosi się na człowieka – pikornawirusy mają dużą trudność w przekraczaniu bariery gatunkowej[2]. Nie jest to jednak całkowicie niemożliwe, dlatego hodowcom zaleca się ostrożność podczas kontaktu ze zwierzętami. Ze względu na odnotowywane w przeszłości zakażenia poprzez wypicie mleka od skażonych krów, warto poddawać je pasteryzacji.
Człowiek prawie nie choruje na pryszczycę, ale może przenieść wirusa do gospodarstwa na butach i ubraniu
1Pryszczyca to choroba zwierząt parzystokopytnych: bydła, świń, owiec i kóz, a także jeleni i dzików. Chore zwierzę ma gorączkę i pęcherze w pysku i na racicach.
2Wirus jest w wydzielinach, mleku i mięsie chorego zwierzęcia. Między zwierzętami przenosi się też przez powietrze.
3Ludzie przenoszą wirus na rękach, butach i ubraniach, a dalej roznoszą go pojazdy, sprzęt i pasza.
4Zarażają się kolejne zwierzęta w stadzie i w okolicznych gospodarstwach. Człowiek zakaża się bardzo rzadko, a pryszczyca nie jest zagrożeniem dla zdrowia publicznego.
Źródło: Światowa Organizacja Zdrowia Zwierząt (WOAH), karta choroby: pryszczyca.
Kontakt ze zwierzętami w podróży?
Przed pryszczycą ludzi się nie szczepi. Przy pracy ze zwierzętami albo pobycie na wsi w Afryce, Azji czy Ameryce Południowej lekarz może zalecić szczepienie przeciw wściekliźnie (Verorab 399 zł za dawkę) i dawkę przypominającą przeciw tężcowi. Kwalifikacja lekarska 70 zł.
Pryszczyca objawy i powikłania – czym grozi choroba?
reference|Pryszczyca u ludzi objawy daje średnio po 2-6 dniach od zakażenia; są to gorączka, ból gardła oraz nieprzyjemnie mrowiące pęcherze na stopach i w jamie ustnej. Dolegliwości te mają charakter łagodny i samoustępujący. Chorobę u człowieka mogą wywołać serotypy A, C oraz O[3].
Pryszczyca u krów, świń, kóz czy owiec objawia się gorączką, ślinotokiem, spadkiem masy ciała i produkcji mleka, zahamowaniem wzrostu oraz owrzodzeniami zlokalizowanymi w jamie ustnej, na strzykach i między kopytami. Choroba jest bardzo groźna dla młodych osobników, które często giną w wyniku powikłań (np. zapalenia mięśnia sercowego) lub braku pokarmu (przy zakażonej matce).
Ile zakażeń wywołuje pryszczyca w Polsce i na świecie?
FMD występuje endemicznie w wybranych krajach Afryki, Azji (w tym Bliskiego Wschodu) oraz Ameryki Południowej. Pryszczyca w Polsce po raz ostatni wystąpiła w 1971 roku; od tego czasu jest uznana przez Światową Organizację Zdrowia Zwierząt (WOAH) za kraj wolny od tej FMD[4]. Sytuacja epidemiologiczna w niektórych krajach Europy nie wygląda jednak tak dobrze jak w Polsce.
Od stycznia 2025 pryszczyca wróciła do pięciu krajów Unii Europejskiej, ale w Polsce nie ma jej od 1971 roku
Styczeń 2025NiemcyBrandenburgia, bawoły wodne. Wirus typu O.
Marzec 2025Węgry i SłowacjaGospodarstwa przy granicy obu krajów. Wirus typu O.
Luty 2026CyprRegion Larnaki, potem kolejne gospodarstwa. Wirus typu SAT1. Unia Europejska przekazała na wyspę ponad milion dawek szczepionki dla zwierząt.
Marzec 2026GrecjaWyspa Lesbos. Wirus typu SAT1.
Od 1971 rokuPolskaBez pryszczycy, kraj uznany za wolny od tej choroby.
Źródło: Komisja Europejska, środki kontroli pryszczycy w Niemczech, na Węgrzech, Słowacji, Cyprze i w Grecji (2025-2026); Inspekcja Weterynaryjna.
Pryszczyca Grecja
Najnowsze ognisko epidemiczne pryszczycy typu SAT1 zgłoszono w połowie marca 2026 roku na greckiej wyspie Lesbos. Lokalne władze natychmiast wdrożyły działania profilaktyczne i ustanowiły strefy zamknięte, ograniczające rozprzestrzenianie się wirusa[5].
Pryszczyca Cypr
Ognisko epidemiczne w tym kraju odnotowano w lutym 2026 roku w dystrykcie Larnaka na Cyprze. Komisja Europejska dostarczyła tam łącznie ponad milion dawek szczepionki przeciwko pryszczycy typy SAT1[6].
Pryszczyca Węgry
W marcu 2025 roku zgłoszono ognisko pryszczycy typu O wśród jałówek w gospodarstwie mlecznym w komitacie Győr-Moson-Sopron. Lokalne władze natychmiast wdrożyły środki profilaktyki i ustanowiły strefę zamkniętą w promieniu 3 km; nadzór prowadzono jeszcze szerzej, bo w promieniu 10 km.
Pryszczyca Słowacja
Győr-Moson-Sopron na północnym zachodzie Węgier to teren graniczący ze Słowacją, co przyczyniło się do rozprzestrzenienia się pryszczycy typu O na zakłady zlokalizowane w okolicy. Na mocy decyzji Komisji Europejskiej wprowadzono środki zapobiegawcze w całym regionie. Z ogniskiem, jakie wyrządziła pryszczyca Słowacja i Węgry mierzyły się aż do czerwca 2025 roku[7].
Pryszczyca Niemcy
W styczniu 2025 roku zgłoszono także ognisko pryszczycy typu O wśród bawołów wodnych w Brandenburgii. Tusze padłych zwierząt poddano utylizacji oraz zarządzono ubój kilkunastu zwierząt pozostałych w zakładzie. Podobnie jak w pozostałych przypadkach, wprowadzono czasowe strefy zamknięte i strefy nadzoru. Status kraju, w którym nie zagraża pryszczyca Niemcy odzyskały w kwietniu 2025 roku.
Jak zapobiegać rozprzestrzenianiu się pryszczycy?
Aby uniknąć strat, jakie wywołuje pryszczyca Węgry, Cypr, Niemcy i wszystkie inne kraje UE (w tym Polska) wprowadziły zakaz przewożenia produktów mięsnych i mlecznych oraz żywych zwierząt parzystokopytnych. Pozostałe środki profilaktyki to:
przestrzeganie higieny,
dezynfekcja sprzętu/przedmiotów,
omijanie gospodarstw hodowlanych,
rezygnacja z zakupu niezidentyfikowanych zwierząt,
niespożywanie mięsa i nabiału niepewnego pochodzenia,
szczepienia zwierząt zgodnie z wytycznymi służb weterynaryjnych (brak szczepionki dla ludzi).
W czasie ognisk epidemicznych na przejściach granicznych prowadzona jest dezynfekcja i wnikliwe kontrole dla przewoźników żywych zwierząt[8].
Ograniczenia związane z pryszczycą dotyczą wyłącznie gatunków parzystokopytnych i produktów od nich pochodzących. Bez przeszkód (z zachowaniem standardowych przepisów celnych)[9] można natomiast przewozić produkty roślinne czy zwierzęta domowe.
Z racji tego, że pryszczyca z reguły nie przenosi się na ludzi, nie stanowi zagrożenia dla zdrowia publicznego. Ogniska epidemiczne wiążą się jednak z potężnymi stratami i wstrzymaniem eksportu zwierząt oraz produktów odzwierzęcych, co odbija się na gospodarce.
FAQ - często zadawane pytania
Dlaczego pryszczyca jest groźna?
Pryszczyca jest groźna dla zwierząt hodowlanych – szczególnie cieląt, jagniąt, koźląt i prosiąt, które często giną w wyniku zapalenia mięśnia sercowego lub z głodu, przez gwałtowny spadek mleczności matki. Co gorsza, łatwo rozprzestrzenia się przez kontakt bezpośredni (paszę, wodę, sprzęt), a nawet pośrednio, z wiatrem. Ogniska pryszczycy mocno uderzają w rolnictwo i handel.
Jak wygląda pryszczyca u ludzi?
Pryszczyca u ludzi objawy daje po kilku-kilkunastu dniach. Są to łagodna gorączka, ból gardła oraz pęcherze na stopach i w jamie ustnej. Warto zaznaczyć, że zachorowania u ludzi należą do rzadkości. Zagrożone są głównie zwierzęta parzystokopytne.
Czy pryszczycą można się zarazić?
Chociaż zdarza się to bardzo rzadko, pryszczycą można się zarazić poprzez kontakt z zakażonym zwierzęciem lub spożycie jego mleka bez pasteryzacji. Nie da się zarazić pryszczycą z człowieka na człowieka.
Czy pryszczyca występuje w Polsce?
Nie. Ostatni przypadek pryszczycy w Polsce odnotowano w 1971 roku; od tamtego czasu mamy status kraju wolnego od pryszczycy.
Używamy plików cookies, aby analizować ruch, wyświetlać osadzone mapy i mierzyć skuteczność naszych kampanii.
Możesz zaakceptować wszystkie lub wybrać własne ustawienia. Więcej w
Polityce prywatności.Cookies do statystyk, map i reklam.
Polityka prywatności.
Ustawienia cookies
NiezbędneWymagane do działania serwisu - bezpieczeństwo, zapamiętanie wyboru cookies i ustawień, które sam wybierasz (język, placówka). Zgoda nie jest wymagana.
AnalitycznePomagają nam zrozumieć, jak korzystasz z serwisu (Google Analytics 4). Dane są zagregowane i zanonimizowane.
MarketingowePozwalają mierzyć skuteczność reklam i pokazywać dopasowane reklamy (Google Ads, Meta, Microsoft Advertising).
FunkcjonalneOsadzone treści zewnętrzne, np. mapy Google z lokalizacją placówek.