Wąglik co to za choroba i jak jej uniknąć?

Wąglik co to za choroba i jak się szerzy?

Wąglik jest zoonozą, czyli chorobą odzwierzęcą, którą człowiek zaraża się od bydła, owiec, świń i kóz. Bakteria wąglika (Bacillus anthracis) wnika do ludzkiego organizmu drogą pokarmową, wziewną lub skórną:

• po spożyciu skażonej wody lub mięsa/mleka od chorego zwierzęcia;
• wskutek wdychania zarodników wąglika, np. w przędzalni wełny, rzeźni czy garbarni;
• w wyniku kontaktu uszkodzonego naskórka ze skażoną sierścią, skórą czy krwią, np. podczas uboju.

Na zakażenie są narażeni głównie hodowcy zwierząt, weterynarze czy osoby zatrudnione w przetwarzaniu produktów zwierzęcych. Warto pamiętać, że choć bakteria wąglika występuje praktycznie na całym świecie, to w niektórych krajach/regionach jest rozpowszechniona bardziej. Gdzie dokładnie?

Ile zakażeń powoduje wąglik w Polsce i na świecie?

Wąglik w Polsce występuje sporadycznie. Statystyki mówią o 22 zachorowaniach w latach 1990-1999 oraz 26 między 1991 a 2013 rokiem^[2]. W najnowszych raportach nie ma wzmianki o żadnych nowych przypadkach w naszym kraju^[3].

Jeśli chodzi o region europejski, wśród państw UE/EOG najwięcej zakażeń wywołał wąglik w Chorwacji, Rumunii, Bułgarii i Hiszpanii^[4]. Poza tym, w 2023 roku odnotowano ognisko w Czuwaszji; wąglik w Rosji wywołał wówczas 19 zachorowań (w tym 17 w postaci skórnej)^[5].

W skali globalnej najbardziej obciążone regiony to Afryka Subsaharyjska (m.in. Czad, Etiopia, Zambia, Zimbabwe) oraz Azja Południowa (m.in. Indie, Tajlandia) i Środkowa (m.in. Kazachstan, Tadżykistan).

Podróżując do krajów, gdzie bakteria wąglika jest najpowszechniejsza, należy unikać wszelkiego kontaktu ze zwierzętami hodowlanymi oraz przestrzegać higieny żywienia. Zauważając u siebie jakiekolwiek niepokojące objawy, należy niezwłocznie skonsultować się z lekarzem. Jak rozpoznać zakażenie wąglikiem?

Jakie są objawy wąglika i możliwe powikłania?

Namnażanie bakterii, które wniknęły drogą pokarmową lub przez skórę, trwa średnio 1-7 dni, a drogą wziewną – od 7 do nawet 60 dni. To tzw. okres inkubacji, czyli czas od momentu zakażenia do pojawienia się pierwszych symptomów chorobowych. Jakie są objawy wąglika skórnego, płucnego i żołądkowo-jelitowego?

Najczęstszy, odpowiadający za 95% przypadków, jest wąglik skórny, natomiast zakażenie układu oddechowego jest najgroźniejsze – powoduje 75% wszystkich zgonów wywołanych przez Bacillus anthracis^[7]. Postać żołądkowo-jelitowa występuje najrzadziej (poniżej 1% przypadków)^[8].

Niezależnie od tego, w jakiej postaci wystąpi wąglik śmiertelność można obniżyć, podejmując leczenie przyczynowe i objawowe. Na czym ono polega?

Jak skutecznie zdiagnozować i wyleczyć wąglika?

Pierwszym krokiem w skutecznej diagnostyce jest dokładny wywiad medyczny, podczas którego lekarz pyta o objawy oraz możliwą ekspozycję na bakterie Bacillus anthracis (np. w podróży i/lub podczas kontaktu ze zwierzętami hodowlanymi). W zależności od postaci choroby, następnym krokiem są badania laboratoryjne i/lub obrazowe (USG, RTG czy TK), takie jak:

• badania krwi,
• badania mikrobiologiczne kału,
• pobranie wymazu ze zmiany skórnej,
• badania obrazowe klatki piersiowej lub jamy brzusznej.

Jeśli badania potwierdzą, że to wąglik leczenie opiera się na antybiotykoterapii. Lekiem pierwszego wyboru jest penicylina, jednak ze względu na możliwą lekooporność, istnieje kilka alternatyw – są to m.in. doksycyklina i ciprofloksacyna. Niezależnie od wybranego antybiotyku, kurację należy rozpocząć w ciągu 14 dni^[9]. 

W ciężkich zakażeniach (płucnych lub jelitowych) często konieczne jest leczenie wspomagające, obejmujące drenaż płynu opłucnowego, wentylację mechaniczną czy nawadnianie dożylne. Jak zapobiegać wąglikowi, żeby nie musieć podejmować leczenia?

Jak uniknąć wąglika i innych chorób zakaźnych?

W zapobieganiu chorobie, jaką jest wąglik szczepionka domięśniowa wprawdzie jest wykorzystywana, jednak jej dostępność na rynku farmaceutycznym jest bardzo ograniczona. Preparat stosuje się w cyklu trzydawkowym (miesiąc 0, 1 i 6), natomiast dawki przypominające zaleca się w odstępach trzyletnich^[10].

Podróżując do kraju, w którym odnotowano ognisko zakaźne (jak wąglik w Rosji z 2023 roku czy wąglik w Chorwacji w 2022 roku), należy bezwzględnie unikać kontaktu ze zwierzętami hodowlanymi oraz całkowicie zrezygnować ze spożycia niepewnych produktów odzwierzęcych (mleka, mięsa).

Niestety, na chorobę, jaką jest wąglik szczepionka nie jest dostępna w TropicalMed. Oferujemy jednak szeroką gamę preparatów chroniących przed wieloma innymi, dużo bardziej powszechnymi chorobami (sprawdź cennik). W ramach wizyty szczepiennej można liczyć na spersonalizowane zalecenia profilaktyczne, a w razie potrzeby – na wystawienie żółtej książeczki (certyfikatu szczepienia) czy recepty na leki przeciwmalaryczne. Przekonaj się sam/a – serdecznie zapraszamy!

FAQ - często zadawane pytania