Jakie są choroby związane z zanieczyszczeniem powietrza?

Skąd się biorą zanieczyszczenia powietrza?

Powietrze, którym oddychamy, może być zanieczyszczone metalami ciężkimi, zarodnikami grzybów czy pestycydami o różnej średnicy, często 2,5 µm lub 10 µm. Im mniejsze cząsteczki, tym gorsze skutki zanieczyszczenia powietrza na organizm ludzki^[1].

Po części zanieczyszczenia powietrza powstają naturalnie m.in. wskutek erupcji wulkanów czy rozkładu materii organicznej (metan). W głównej mierze są jednak wynikiem wyniszczającej środowisko działalności człowieka – z ogrzewania domów, przemysłu czy transportu. Skutkuje to nie tylko degradacją natury, ale także różnego rodzaju chorobami. Jaki jest wpływ zanieczyszczeń powietrza na układ oddechowy, sercowo-naczyniowy czy rozrodczy?

Jakie choroby wywołuje zanieczyszczone powietrze?

Negatywny wpływ zanieczyszczeń powietrza na zdrowie człowieka obejmuje nie tylko układ oddechowy, ale także układ sercowo-naczyniowy i odpornościowy. Smog powoduje też problemy z ciążą oraz zwiększa ryzyko niektórych chorób zakaźnych. 

Choroby układu oddechowego

O tym, jakie choroby wywołuje zanieczyszczone powietrze i jaki ma wpływ na organizm, decyduje m.in. średnica wdychanych cząsteczek pyłów i gazów. Mniejsze cząsteczki docierają do pęcherzyków płucnych, oddziałując na układ oddechowy i powodując następujące choroby:

19% osób z POChP stanowią mieszkańcy regionów uprzemysłowionych, tj. narażonych na smog^[2]. Około 13% światowej zapadalności na astmę wynika z ekspozycji na zanieczyszczenia powietrza^[3].

Powikłaniem wszystkich powyższych chorób jest niewydolność oddechowa. Płuca stają się wówczas niezdolne do dostarczania odpowiedniej ilości tlenu, co odbija się na pracy wszystkich pozostałych narządów. W skrajnych przypadkach kończy się to śmiercią. 

Ponadto, ekspozycja na smog w dzieciństwie powoduje przedwczesny spadek funkcji płuc. Pogorszenie ich wydolności z wiekiem jest wówczas znacznie szybsze, bo nie wynika tylko z naturalnych procesów starzenia. Kiedy wiadomo, jaki jest wpływ zanieczyszczeń powietrza na układ oddechowy, warto przyjrzeć się pozostałym schorzeniom.

Choroby układu krążenia

Sercowo-naczyniowe choroby związane z zanieczyszczeniem powietrza są udowodnione naukowo. Drobne cząstki smogu zaburzają funkcjonowanie naczyń krwionośnych, powodując wapnienie tętnic wieńcowych^[4].

Istnieją także badania sugerujące, że zanieczyszczenia powietrza prowadzi do obniżenia poziomu lipoprotein o dużej gęstości (HDL) znanych powszechnie jako "dobry cholesterol"^[5]. To substancja biorąca udział w metabolizowaniu "złego cholesterolu", przyczyniającego się do rozwoju miażdżycy.

Zarówno krótko- jak i długotrwała ekspozycja na smog zwiększa także ryzyko niewydolności serca, zawału czy udaru^[6]. Jak widać, wpływ zanieczyszczeń powietrza na zdrowie człowieka nie obejmuje zatem wyłącznie układu oddechowego.

Choroby nowotworowe 

Niektóre cząstki smogu są na tyle mikroskopijne, że są w stanie wnikać do krwi, a to prosta droga do ogólnoustrojowego stanu zapalnego i nowotworów^[7]. Poza wspomnianym już rakiem płuc, zanieczyszczenia powietrza mogą powodować:

• raka piersi,
• raka prostaty,
• raka jelita grubego,
• chłoniaka nieziarniczego^[8]

Analizując wpływ smogu na zdrowie człowieka warto zastanowić się nie tylko nad tym, jakie choroby powoduje smog, ale także jak oddziałuje na odporność przed chorobami zakaźnymi.

Zwiększona podatność na choroby zakaźne

Większe cząsteczki smogu mogą podrażniać błony śluzowe gardła i nosa, będące barierą ochronną przed zarazkami. Uszkodzone śluzówki są jak otwarte wrota dla wirusów i bakterii przenoszonych drogą kropelkową i wywołujących następujące choroby:

• RSV,
• grypa,
• COVID-19,
• pneumokoki,
• meningokoki,
• ospa wietrzna,
• błonica i krztusiec,
• odra, świnka i różyczka.

Na większość chorób wymienionych powyżej (z wyjątkiem COVID-19) można zaszczepić się w ośrodku TropicalMed. Dla kogo to szczególnie ważne ze względu na wzmożoną podatność na szkodliwe działanie smogu?

Grupy ryzyka: to jest szczególnie wrażliwy na smog?

Kiedy znane są już choroby związane z zanieczyszczeniem powietrza, warto sprawdzić, kto szczególnie jest na nie narażony. Do tzw. grup ryzyka zaliczają się:

• seniorzy – przez słabnący z wiekiem układ immunologiczny;
• kobiety w ciąży – przez możliwe komplikacje okołoporodowe;
• dzieci – przez niewykształconą w pełni odporność i narządy wewnętrzne;
• osoby z chorobami przewlekłymi – szczególnie w obrębie układu oddechowego.

Zdrowotne skutki zanieczyszczenia powietrza u kobiet w ciąży obejmują możliwe zaburzenia rozwoju płodu, niską masę urodzeniową dziecka lub przedwczesny poród. 

Europejska Agencja Środowiska podaje, że w 27 państwach członkowskich UE odnotowano 238 tys. zgonów z powodu następstw zanieczyszczeń powietrza^[9]. Według szacunków WHO na całym świecie jest to ponad 7 milionów rocznie^[10]. Gdzie ryzyko jest największe?

Gdzie i kiedy jest największe zanieczyszczenie powietrza?

Tereny przemysłowe, duże miasta i aglomeracje oraz miejsca, gdzie dochodzi do częstych inwersji termicznych (np. doliny, kotliny), to z reguły obszary najbardziej zanieczyszczone. Dzieje się tak szczególnie w sezonie grzewczym, w mroźne, bezwietrzne dni. Jak pod tym względem wygląda sytuacja w Europie, jeśli chodzi o podział na państwa?

Według statystyk Europejskiej Agencji Środowiska, najczystsze obszary, gdzie można odetchnąć pełną piersią, to m.in. kraje skandynawskie, Portugalia czy Estonia. Do najbardziej zanieczyszczonych należą natomiast:

• Serbia,
• Węgry,
• Polska,
• Bułgaria,
• Macedonia Północna^[11].

W skali światowej najbardziej zanieczyszczone powietrze jest m.in. w Indiach, Pakistanie, Iraku, Egipcie, Czadzie czy DR Konga^[12]

To miejsca, gdzie choroby związane z zanieczyszczeniem powietrza stanowią realne zagrożenie zdrowia publicznego. Jak można im przeciwdziałać na poziomie krajowym i na poziomie jednostki?

Jak chronić powietrze przed zanieczyszczeniami?

Na poziomie krajowym kluczowe jest wdrażanie strategii zmniejszających zanieczyszczenia, jak m.in. rozwój transportu publicznego, dotacje do ekologicznych urządzeń grzewczych czy kontrola emisji przemysłowych. Dobrym sposobem jest też sadzenie drzew, które naturalnie filtrują powietrze. Warto też samodzielnie podjąć następujące działania zaradcze:

• zrezygnuj z wietrzenia mieszkania podczas dużego smogu;
• ogranicz aktywność fizyczną na zewnątrz podczas dużego zapylenia;
• pozostań w domu, kiedy normy jakości powietrza są znacznie przekroczone;
• jeśli musisz wyjść, załóż maskę przeciwpyłową (nie warto jednak w niej ćwiczyć);
• monitoruj jakość powietrza (służy w tym celu m.in. Portal Jakość Powietrza GIOŚ);
• stosuj specjalne oczyszczacze powietrza w pomieszczeniach (np. w domu, w biurze).

Wiedząc, jak chronić powietrze przed zanieczyszczeniami i co zrobić, by jak najbardziej zmniejszyć ekspozycję na smog, można ograniczyć ryzyko groźnych chorób układu oddechowego, sercowo-naczyniowego czy nowotworów. W profilaktyce wspomnianych w artykule chorób zakaźnych pomagają natomiast szczepienia dostępne w TropicalMed. Ile one kosztują?

Jak uniknąć chorób oddechowych z TropicalMed?

Drogi oddechowe podrażnione przez smog łatwiej "przepuszczają" wirusy i bakterie transmitowane drogą kropelkową. Aby się przed nimi chronić, warto rozważyć szczepienia w TropicalMed, które rozpoczynają się od kwalifikacji medycznej w cenie 70 zł. Ceny preparatów ochronnych (za dawkę lub w profilowanych zestawach) można natomiast znaleźć, klikając cennik.

Warto wiedzieć, że niektóre choroby, takie jak błonica, zagrażają tylko podróżnym, bo w Polsce zostały wyeliminowane. Większość jednak (grypa, RSV, meningokoki itd.) jest rozpowszechniona w naszym kraju. 

Najlepszym rozwiązaniem dla zdrowia jest kompleksowe podejście do problemu. Dlatego minimalizuj negatywny wpływ smogu na zdrowie człowieka oraz rozważ dodatkowe zabezpieczenie w postaci szczepień ochronnych.

Serdecznie zapraszamy!

FAQ - często zadawane pytania