Szczepionka BCG na gruźlicę: co o niej wiemy?

Szczepionka BCG na co jest i po co się ją stosuje?

BCG (Bacillus Calmette-Guérin) to szczepionka przeciw gruźlicy nazwana na cześć jej wynalazców, Alberta Calmette'a i Camille'a Guérina. Dzięki niej zmniejsza się częstotliwość zakażeń (głównie drogą kropelkową), które dają następujące objawy:

• krwotoki płucne,
• przewlekły kaszel,
• ból w klatce piersiowej,
• utrata apetytu i spadek masy ciała.

Szczepionka BGC w Polsce pozwoliła zmniejszyć liczbę zakażeń z kilkudziesięciu tysięcy rocznie w latach 50. do 3-4 tysięcy obecnie^[1]. 

Mniej zachorowań oznacza mniejsze ryzyko groźnych powikłań i zgonu w wyniku gruźlicy, choroby uznawanej za jedną z najbardziej śmiertelnych na całym świecie. Co zawiera i jak działa ochronna szczepionka BCG?

Szczepionka BCG skład – co zawiera preparat?

Szczepionka BCG zawiera żywe, ale osłabione (atenuowane) prątki gruźlicy. Bakterie namnażają się w miejscu wstrzyknięcia oraz w najbliższych węzłach chłonnych. Układ odpornościowy człowieka natychmiast je rozpoznaje i zwalcza, dzięki czemu „dowiaduje się”, jak poradzić sobie w razie zakażenia prawdziwymi, nieosłabionymi prątkami gruźlicy.

Poza osłabionymi bakteriami, szczepionka zawiera rozpuszczalnik (roztwór chlorku sodu) oraz stabilizator (glutaminian sodu), którego celem jest ochrona osłabionych bakterii przed samoczynnym uszkodzeniem. Jak stosować preparat o takim składzie?

Szczepionka BCG ile dawek i w jakim wieku?

Jednodawkowa szczepionka BCG dla noworodka w pierwszej dobie życia zapewnia nawet 40-letnią ochronę przed zachorowaniem^[2]. Nie ma potrzeby przyjmowania dawek przypominających w dorosłości.

Szczepionka BCG kiedy: masowa immunizacja noworodków w Polsce obowiązuje od 1955 roku^[3]. Osoby niezaszczepione według harmonogramu muszą przyjąć BCG najpóźniej do ukończenia 15. roku życia.

Szczepionka BCG jest podawana w formie śródskórnego wstrzyknięcia (0,1 ml) w zewnętrzną część ramienia. Zanim to jednak nastąpi, przeprowadzana jest dokładna analiza bezpieczeństwa immunizacji dla konkretnego dziecka. Jakie kwestie trzeba wziąć pod uwagę?

Czy szczepionka jest skuteczna i bezpieczna?

Szczepionka BGC dla noworodka zapewnia najwyższą skuteczność, utrzymującą się na poziomie 80%. Immunizacja starszych dzieci daje zdecydowanie słabszą ochronę. Jakie są przeciwwskazania do podania preparatu w każdej z tych grup?

Szczepionka BCG przeciwwskazania

Zanim poda się szczepionkę BCG noworodkowi, trzeba wykluczyć szereg przeciwwskazań. Są to zaburzenia odporności, ciężka choroba, masa ciała poniżej 2000 g oraz urodzenie przez matkę zakażoną HIV lub leczoną przeciwciałami monoklonalnymi przeciwko TNF-alfa.

Jeśli potrzebna jest uzupełniająca szczepionka BCG kiedy immunizacja w pierwszej dobie życia się nie odbyła, przeciwwskazaniem jest jeszcze radioterapia, leczenie kortykosteroidami, historia zachorowania na gruźlicę oraz przyjęcie przeszczepu narządu lub szpiku. 

Szczepionka BCG skutki uboczne

Jak każdy preparat, BCG może wywoływać NOP, czyli niepożądane działania poszczepienne. Są to na przykład:

• niepokój,
• gorączka,
• ropień miejscu podania,
• ból i znaczne powiększenie węzłów chłonnych.

Po immunizacji szczepionką BCG skutki uboczne o dużym nasileniu są niezwykle rzadkie (2 na 1 000 000 przypadków) i występują głównie u osób z zaburzeniami odporności. Prawidłowe podanie preparatu zdrowemu dziecku jeszcze bardziej zmniejsza to ryzyko.

Szczepionka BCG cena: jaki jest koszt immunizacji? 

Szczepionka BCG w Polsce jest obowiązkowa, a więc refundowana przez Narodowy Fundusz Zdrowia (NFZ). W razie konieczności uodpornienia się na własną rękę, trzeba samodzielnie zakupić i dostarczyć preparat (wydawany na receptę).

Według internetowych wyszukiwarek, za szczepionkę BCG cena zaczyna się od około 500 zł, a kończy nawet na 720 zł. Koszt jest tak duży ze względu na to, że preparat często sprzedawany jest w opakowaniach wielodawkowych. Chcąc zaoszczędzić i nie przyczyniać się do marnotractwa, warto dbać o immunizację zgodnie z krajowym Programem Szczepień Ochronnych.

FAQ - często zadawane pytania

Co to jest za szczepienie BCG?

BCG to szczepionka przeciw gruźlicy, wynaleziona w latach 20. przez Alberta Calmette’a i Camille’a Guérina. Ich nazwiska znajdują się w pełnej nazwie preparatu, która brzmi Bacillus Calmette-Guérin.

Kiedy podaje się szczepionkę BCG?

Szczepionkę BCG zazwyczaj podaje się w pierwszej dobie życia. Jeśli wystąpią ku temu jakieś przeciwwskazania, immunizację trzeba uzupełnić jak najszybciej, najpóźniej do ukończenia 15. roku życia.

Czy szczepionka BCG jest bezpieczna?

Szczepionka BCG, podana w odpowiedni sposób oraz po dokładnym wywiadzie lekarskim wykluczającym przeciwwskazania, jest w pełni bezpieczna.

Jakie są przeciwwskazania do szczepienia BCG?

BCG nie podaje się w razie zaburzeń odporności, ciężkich chorób czy niskiej masy urodzeniowej. Przeciwwskazaniem do szczepienia w starszym wieku jest też radioterapia, przeszczep narządu/szpiku czy wcześniejsze zachorowanie na gruźlicę.