#infekcja-wirusowa #choroba-brudnych-rak #transmitowana-droga-kropelkowa

Jak chronić się przed polio?

Obowiązkowe szczepienie przeciwko polio [2022]

zdjęcie Katarzyna Ślusarz autora postu o Jak chronić się przed polio? Katarzyna Ślusarz | 2022-03-28 (ostatnia aktualizacja: 2022-09-19)
Polio, choroba Heinego-Medina czy paraliż dziecięcy – wszystkie nazwy odnoszą się do jednej infekcji wirusowej, transmitowanej drogą pokarmową i kropelkową. Szczepienia są zalecane szczególnie przed podróżą do krajów endemicznych: Afganistanu i Pakistanu. Ryzyko zakażenia jest też duże w krajach afrykańskich – np. DK Kongo i Nigerii.

Szczepionka na Heinego Medina

Niektóre źródła sugerują, że choroba Heinego-Medina (znana w Polsce jako polio lub porażenie dziecięce) istnieje już od starożytności. Pierwszą próbę opisania tej choroby podjęto już w XVIII wieku. Nieco później niemiecki lekarz, Jacob von Heine, przeprowadził pierwsze systematyczne badanie, które umożliwiło postawienie tezy o jej zaraźliwości. Karl Oskar Medin sklasyfikował polio jako chorobę zakaźną. Naukowcy ci stworzyli solidne podwaliny pod dalsze badania. Ich wkład w naukę został uhonorowany – stąd nazwa utworzona od dwóch nazwisk lekarzy. 

Gwałtowne wybuchy epidemii polio na początku XX wieku zmotywowały do jeszcze intensywniejszych badań nad wirusem. W tym czasie co roku odnotowywano tysiące przypadków śmiertelnych, a u kilkunastu tysięcy dzieci stwierdzano trwałe porażenie mięśni. Fundacje i organizacje non-profit postawiły więc sobie za cel sfinansowanie (a w konsekwencji przyśpieszenie) prac badawczych. Dzięki temu w 1931 roku udało się wyodrębnić trzy typy poliowirusa (1, 2 i 3), a kilkanaście lat później – wyhodować go na żywych komórkach. Szczepionka przeciwko polio została wynaleziona w 1955 roku.

Od tamtej pory podjęto działania na skalę globalną, mające na celu zaszczepienie dzieci na całym świecie. Na 41. Światowym Zgromadzeniu Zdrowia (1988 rok) podjęto decyzję o całkowitej eliminacji wirusa za pomocą szczepionek. W tym celu powołano Światową Inicjatywę na rzecz Eradykacji Polio (GPEI) kierowaną przez najważniejsze organizacje, takie jak WHO, UNICEF czy Rotary International. Współpraca zaowocowała wyeliminowaniem dwóch z trzech szczepów tzw. dzikiego wirusa.

Przykładowo, walka z polio w Indiach rozpoczęła się w 1994 roku, a już 10 lat później kraj otrzymał certyfikat regionu wolnego od tej choroby (świadectwo przyznawane przez WHO). Warto zwrócić uwagę, że na początku zmagań to właśnie tam odnotowywano 60% wszystkich przypadków na świecie. Polio w Indiach było więc poważnym problemem, który udało się wyeliminować dzięki szczepieniom na Heinego Medina. 

Obecnie polio typu 1 występuje tylko w dwóch krajach – w Afganistanie i Pakistanie. Dzięki globalnym szczepieniom na polio częstotliwość zachorowań spadła o 99%. 

Poliomyelitis co to jest

Polio, choroba Heinego-Medina, porażenie dziecięce, lub z łaciny – poliomyelitis. Wszystkie te określenia odnoszą się do jednej dolegliwości. Wywołuje ją ludzki enterowirus, który może zaatakować organizm człowieka na dwa sposoby:

  • wywołać niegroźną chorobę o łagodnych dolegliwościach, takich jak niska gorączka czy ból gardła;
  • zakazić ośrodkowy układ nerwowy i doprowadzić do paraliżu – to inwazyjny przebieg choroby, który przed wprowadzeniem obowiązkowego szczepienia na polio był dużym problemem.

Wirus jest transmitowany drogą pokarmową i kropelkową, jest niezwykle zaraźliwy. Oznacza to, że można zachorować przez kontakt z nosicielem (i rzeczami, których używał) oraz spożywanie skażonej wody lub pokarmu. Warto pamiętać, że osoba zainfekowana wydala drobnoustroje jeszcze przez kilka tygodni po chorobie – nawet jeśli jej przebieg był bardzo łagodny. Nosiciel może być także niemal bezobjawowy – taka osoba w równym stopniu zakaża innych. Poliowirusa można także dostarczyć do swojego organizmu brudnymi rękami, dlatego tak ważne jest zachowanie higieny.

Przed polio chronią szczepionki.

Pamiętaj o immunizacji!

Wirus polio rozprzestrzenia się zarówno drogą kropelkową, jak i pokarmową.
Zaniedbanie szczepień może doprowadzić do globalnego powrotu choroby.
CDC ogłosiło 2. poziom zagrożenia polio w Afryce.
Skuteczne i bezpieczne szczepionki. Brak kolejek. Wygodna rejestracja online.
kobieta po szczepieniu Zarejestruj się na szczepienie na polio.

Po przedostaniu się do organizmu, następuje tzw. okres inkubacji (w przewodzie pokarmowym). W przypadku polio, zwykle wynosi on około 7-14 dni. W tym czasie wirus „zagnieżdża się” i namnaża, by następnie zaatakować. W zależności od tego, jak długo inkubuje, przebieg choroby jest mniej lub bardziej poważny. Jeśli okres wylęgania jest krótki (około 3-6 dni), objawy są łagodniejsze. Długotrwały rozwój (około 7-21 dni) oznacza bardziej inwazyjny przebieg choroby – m.in. paraliż.

Kiedy wirus polio namnoży się w jelitach, atakuje tkankę limfatyczną, by przedostać się do krwiobiegu. Stamtąd „wędruje” do ośrodkowego układu nerwowego, by niszczyć neurony i spowodować charakterystyczny dla polio paraliż. 

Polio – objawy

Obowiązkowe szczepienie na Heinego Medina znacznie osłabiły enterowirusa, co przekłada się na nieinwazyjny przebieg choroby. U większości zarażonych (około 90%) nie obserwuje się żadnych objawów lub są one bardzo łagodne – to delikatny ból gardła i gorączka (niska), które zwykle ustępują samoczynnie po tygodniu. Nie oznacza to jednak, że należy lekceważyć polio – to choroba niezwykle zaraźliwa. Dlatego nawet pojedynczy potwierdzony przypadek jest uznawany przez WHO za dowód epidemii. Dzieje się tak dlatego, że „bezobjawowi” nosiciele mogą rozprzestrzeniać wirusa nieświadomie. Kiedy informacja o jednym chorym wychodzi na jaw, prawdopodobnie setki innych ludzi jest już zainfekowana.

Objawy choroby Heinego Medina, zagrażające życiu pacjenta, to różnego rodzaju porażenia – trwałe u około 1 na 200 zakażonych. Mogą one:

  • obejmować kręgosłup i porażać kończyny – najczęściej nogi (tzw. ostry paraliż wiotki);
  • być bardziej rozległy (tzw. polio opuszkowe).

W drugim przypadku pacjentowi grozi nie tylko trwałe kalectwo (porażenie czterokończynowe), ale także śmierć z powodu uduszenia. Dzieje się tak, gdy mięśnie klatki piersiowej zostają sparaliżowane, utrudniając oddychanie, mowę i przełykanie. 

Jak polio atakuje organizm?

występuje w organizmie człowieka (i jego wydzielinach) oraz skażonej przez nosiciela wodzie i pokarmie → przedostaje się do organizmu → dociera do przewodu pokarmowego → atakuje tkankę limfatyczną → trafia do krwiobiegu → poraża neurony (powoduje paraliż)

Obecnie bardzo mały odsetek infekcji prowadzi do paraliżu. Istnieje jednak kilka czynników, mogących wpływać na inwazyjny przebieg choroby. Są to:

  • niewykształcona odporność (stąd obowiązkowe szczepienia na polio – najwyższa zachorowalność występuje u dzieci poniżej 5 roku życia),
  • uszkodzenie/osłabienie ciała (np. przez wypadek, zbyt intensywne treningi),
  • osłabienie układu immunologicznego (np. przez usunięcie migdałków),
  • ciąża.

W niektórych przypadkach zamiast paraliżu, występuje porażenie opon mózgowo-rdzeniowych. Objawia się on bólem lub sztywnością szyi, pleców i kończyn dolnych, wymiotami oraz bólem głowy.

Zmiany wywołane najbardziej inwazyjną odmianą polio są często nieodwracalne. Nawet w przypadku całkowitego wyzdrowienia należy liczyć się z powikłaniami, które mogą wystąpić nawet do 40 lat po infekcji. Obejmują one postępujące osłabienie i ból mięśni i stawów oraz silne zmęczenie. Jest to tzw. zespół postpolio. 

Polio – gdzie występuje?

Tzw. dziki wirus polio, który siał największe spustoszenie w XX wieku, został niemal całkowicie wyeliminowany dzięki powszechnemu obowiązkowi szczepień przeciwko polio. Z trzech szczepów został już tylko jeden (typ 1), który obecnie występuje endemicznie jedynie w dwóch krajach – Afganistanie i Pakistanie. Dla porównania, przed wprowadzeniem szczepionki na polio, dziki wirus szalał w ponad 125 krajach na całym świecie. Program eradykacji jest na tyle skuteczny, że w ciągu zaledwie 30 lat udało się wyeliminować 99% przypadków. 

Istnieje także drugi, nienaturalny wariant wirusa, pochodzący ze szczepionek na polio – to tzw. cVDPV (ang. circulating Vaccine-Derived Polio Virus). W doustnym preparacie znajdują się żywe, lecz osłabione drobnoustroje. Ich zadaniem jest pobudzenie układu odpornościowego do walki z polio i wyrobienie tzw. pamięci immunologicznej. Kiedy dochodzi do takiego „zakażenia na niby”, organizm walczy podobnie jak w przypadku prawdziwej choroby. Wirus, mimo że osłabiony, ostatecznie jest wydalany z organizmu. W regionach, w których warunki sanitarne są niskiej jakości, może dochodzić do zakażeń wirusem znajdującym się w kale osoby zaszczepionej. Dzieje się tak szczególnie tam, gdzie wskaźnik szczepień na polio jest niski i społeczności nie dysponują tzw. odpornością populacyjną. 

Ogniska zakażeń cVDPV znajdują się m.in. w:

  • Nigerii,
  • Madagaskarze,
  • Jemenie
  • Senegalu,
  • Demokratycznej Republice Kongo,
  • Tadżykistanie.

Pełną listę państw, w których odnotowuje się przypadki zakażeń cVDPV można znaleźć tutaj:

Mapa świata przedstawiająca miejsca, gdzie odnotowuje się zachorowania na polioGdzie występuje ryzyko zakażenia wirusem polio?

Mapa wskazuje miejsca, gdzie ryzyko infekcji jest szczególnie wysokie. Całkowite wyeliminowanie tego problemu zależy od zaangażowania społeczności w rutynowe szczepienia na polio.

Osoby podróżujące powinny także mieć na względzie sezonowy charakter infekcji w klimacie umiarkowanym – szczyt zachorowań przypada tam w miesiącach letnich. W klimacie tropikalnym należy być ostrożnym przez cały czas – wirus polio atakuje bez względu na porę roku (nie odnotowuje się sezonowych wzorców).

Profilaktyka – poliomyelitis szczepionka

Szczepionki przeciw polio występują w dwóch formach:

  • IPV (inaktywowanej, podskórnej/domięśniowej) – zawierającej zabite poliowirusy; to szczepionka powszechnie stosowana w Polsce.
  • polio OPV (krople podawane doustnie) – zawierającej żywe, lecz osłabione szczepy dzikiego wirusa polio; tańsza, wynaleziona jako druga.

Aby uzyskać pełną ochronę immunologiczną, w Polsce podaje się cztery dawki szczepionki IPV. Trzy pierwsze podaje się zazwyczaj w odstępach 6-8 tygodni:

  • pierwsza dawka: 3-4 miesiąc życia,
  • druga dawka: 5-6 miesiąc życia,
  • trzecia dawka: 6-18 miesiąc życia.

Ostatnią, przypominającą dawkę podaje się dziecku w wieku 6 lat. W zależności od wieku małego pacjenta, zastrzyk robi się w nogę lub ramię.

Na polskim rynku farmaceutycznym zarejestrowano już mnóstwo preparatów ochronnych – są to szczepionki:

  • pojedyncze – Imovax Polio
  • skojarzone, np. Boostrix Polio/Adacel Polio (szczepienie błonica tężec krztusiec polio), Dultavax (szczepienie błonica tężec polio).

Jak widać, oferta preparatów chroniących przed więcej niż jedną chorobą jest dużo szersza. Imovax Polio jest zazwyczaj stosowany w obowiązkowym cyklu szczepień – jest odpowiedni dla niemowląt. Szczepionkę Boostrix Polio można stosować dopiero od 3. roku życia, jednak jego zaletą jest szybkie i wygodne dawkowanie – wystarczy jeden zastrzyk (0,5 ml).

Szczepienie polio – powikłania

Szczepionka na Heinego Medina jest jedną z najbezpieczniejszych – można ją stosować u niemowląt oraz osób z niedoborami odporności (np. nosicielom HIV). 

Bardzo rzadko (2-3 razy na milion przypadków) zdarzają się łagodne skutki uboczne, takie jak zaczerwienienie i bolący obrzęk w miejscu ukłucia, które znikają w 1-2 dni. Jeszcze rzadziej występują objawy takie jak ból głowy, wymioty i biegunka – one też ustępują samoistnie. To naprawdę niewielka cena za ochronę przed niebezpiecznym paraliżem wywołanym przez wirusa polio.

Polio szczepionka cena

Szczepienie przeciwko polio jest w Polsce obowiązkowe, co oznacza 100% refundacji od NFZ. Jest tak od 1959 roku, co oznacza, że większość populacji (osoby do 63. roku życia) jest wyszczepiona. Dofinansowanie nie dotyczy jednak osób dorosłych, które chcą odświeżyć swoje szczepienie ochronne. Zazwyczaj nie jest ono wymagane, gdyż pełna immunizacja w dzieciństwie daje długotrwałą (często dożywotnią) ochronę przed wirusem polio.

Szczepienie polio dla dorosłych jest jednak zalecane osobom podróżującym do krajów zagrożonych transmisją wirusa (np. Afganistanu, Pakistanu) – nie ma wówczas dofinansowania.

Szczepionka na polio – cena w TropicalMed:

  • Imovax Polio cena: 139 zł;
  • Adacel Polio koszt: 199 zł;
  • szczepionka Boostrix Polio cena: 189zł.

TropicalMed zwalnia z obowiązku samodzielnego zakupu i dostarczenia preparatu w odpowiednich warunkach. Immunizacja jest wygodna i bezpieczna, a szczepionki polio zawsze dostępne. 

Szczepienia na polio dla podróżnych

Aby chronić się przed infekcją, warto zaplanować szczepienie przeciwko polio przed podróżą. Jest to bowiem choroba, która może mieć poważne skutki nie tylko dla zdrowia, ale także dla życia pacjenta. Podróżując do krajów, w których ryzyko zakażenia jest wyższe, zaleca się przyjęcie szczepionki przeciwko polio przed planowanym wyjazdem:

  • nie później niż 4 tygodnie,
  • nie wcześniej niż 12 miesięcy.

Warto to zrobić nie tylko ze względów bezpieczeństwa, ale także organizacji podróży. Brak dowodu szczepienia w Międzynarodowej Książeczce Szczepień może mieć nieprzyjemne skutki dla turysty wyjeżdżającego na dłużej niż miesiąc. Władze niektórych państw mogą zażądać wykonania szczepienia na miejscu przed opuszczeniem ich kraju. Zamiast narażać się na dodatkowe koszty i stratę czasu, lepiej zaplanować szczepienie na chorobę Heinego-Medina przed podróżą.

Podróżujesz do krajów wymienionych przez GPEI? Skorzystaj z naszej oferty szczepień ochronnych dla turystów!

Wyjeżdżasz do Pakistanu lub Afganistanu?

Zaszczep się na polio. Dbaj o swoje zdrowie. Oszczędź pieniądze i czas.
Zarezerwuj termin szczepienia
Czytaj więcej: