#infekcja-bakteryjna #choroba-ukladu-oddechowego #choroba-ukladu-nerwowego

Pneumokoki – objawy, powikłania, szczepienia

Czym są pneumokoki i jakie choroby wywołują?

zdjęcie Katarzyna Ślusarz autora postu o Pneumokoki – objawy, powikłania, szczepienia Katarzyna Ślusarz | 2022-05-25 (ostatnia aktualizacja: 2022-09-19)
Pneumokoki to bakterie, które mogą wywołać szereg różnych infekcji. Niektóre z nich mają naprawdę poważne konsekwencje (np. posocznica wywołująca wstrząs septyczny). Aby chronić się przed ciężkim przebiegiem choroby i groźnymi powikłaniami, zaleca się szczepienia ochronne preparatami takimi jak np. Synflorix czy Preventar Junior.

Pneumokoki – co to takiego?

Pneumokoki, a dokładniej: dwoinki zapalenia płuc (Streptococcus pneumoniae), to bakterie potrafiące wytwarzać tzw. otoczkę polisacharydową. W ten sposób drobnoustroje chorobotwórcze łatwiej przylegają do atakowanych tkanek, a układ odpornościowy ma problem w ich zwalczeniu.

Pneumokoki występują naturalnie wyłącznie w organizmie człowieka – nie ma innego rezerwuaru bakterii. Według CDC, największy odsetek nosicielstwa (często bezobjawowego) występuje wśród dzieci w wieku szkolnym (20-60%) oraz w wojsku (50-60% personelu). Szacuje się, że tylko 5-10% dorosłych nieposiadających dzieci jest nosicielami S. pneumoniae.

Człowiek jest też jedynym wektorem pneumokoków, czyli organizmem przenoszącym te bakterie. Do zakażenia dochodzi drogą kropelkową, w wyniku kontaktu z wydzieliną dróg oddechowych chorego/nosiciela – np. osiadającej na przedmiotach czy "rozpylanej" podczas kichania/rozmowy. Drobnoustroje chorobotwórcze przedostają się do organizmu człowieka przez drogi oddechowe – osiadają w nosie i gardle. Taka osoba może zostać zainfekowana lub być bezobjawowym nosicielem, który nieświadomie roznosi patogeny i naraża innych na chorobę.

Pneumokoki a meningokoki: obie choroby wywołują bakterie (dwoinki), które mogą doprowadzić do inwazyjnej choroby (IChP/IChM) i poważnego wyniszczenia organizmu: np. zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych czy sepsy. Oba patogeny wywołują najwięcej zakażeń zimą. Główną różnicą jest to, że immunizacja w przypadku pneumokoków jest refundowana, a przeciw meningokokom  nie. Sprawdź szczegóły w: szczepienia na meningokoki.

Do tej pory udało się zidentyfikować około 90 serotypów pneumokoków, jednak nie wszystkie są groźne dla człowieka. Według badań, 9 szczepów najczęściej wywołuje inwazyjną chorobę pneumokokową (IChP).

Dla kogo pneumokoki są szczególnie groźne?

Według statystyk, grupami najwyższego ryzyka zakażenia pneumokokami są małe dzieci (0-4 lata) i seniorzy powyżej 65. roku życia. Narażone są też osoby z przewlekłymi chorobami i innymi schorzeniami, np.

  • cukrzycy,
  • nosiciele HIV,
  • skłonni do używek (papierosów i alkoholu)
  • osoby cierpiące na choroby płuc (np. rozedmę),
  • pacjenci przed zabiegami (np. usunięciem śledziony) czy chemioterapią.

Ryzyko infekcji wzrasta w sezonie jesienno-zimowym (klimat umiarkowany), kiedy naturalna odporność spada, a organizm jest też atakowany przez inne drobnoustroje chorobotwórcze (np. wirusy grypy). Zakażenia pneumokokowe odpowiadają za około 1,5 mln zgonów rocznie (w skali globalnej) oraz około 1000 przypadków IChM w Polsce. Wielu pacjentów, szczególnie dzieci, wymaga wówczas hospitalizacji.

Chroń najbliższych przed pneumokokami.

Zaplanuj szczepienia ochronne.

Powszechne szczepienia na pneumokoki zostały wprowadzone dopiero w 2017 roku.
Małe dzieci i seniorzy są szczególnie narażeni na pneumokoki, jednak zachorować może każdy.
Pneumokoki są coraz odporniejsze na antybiotyki – leczenie jest więc trudniejsze.
Bezpieczne szczepionki. Wygodna rejestracja online. Szczepimy także w soboty.
kobieta po szczepieniu Zapisz się na szczepienie!

Pneumokoki – objawy i powikłania

Pneumokoki charakteryzują się dużą zjadliwością. Oznacza to, że łatwo wnikają i namnażają się w organizmie człowieka. Okres wylęgania jest dość krótki, trwa kilka dni (zazwyczaj 1-3). Następnie bakterie wywołują różne typy infekcji:

  • dróg oddechowych (najczęściej),
  • krwi (tj. posocznicę/sepsę),
  • ucha środkowego,
  • układu nerwowego (opon mózgowo-rdzeniowych).

Objawy choroby pneumokokowej różnią się w zależności od rodzaju infekcji. Zakażenie może mieć charakter nieinwazyjny (zapalenie płuc, zatok, ucha środkowego) oraz inwazyjny, wywołujący posocznicę czy zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych. Rozpoznawanie objawów typowych dla poszczególnych typów infekcji może pomóc w szybszym podjęciu środków zaradczych:

  • Zapalenie płuc – podwyższona temperatura ciała, kaszel, duszności (śmiertelne w 1 na 20 przypadków).
  • Zapalenie zatok – ból głowy (ucisk), katar/zatkany nos, utrata węchu (tymczasowa).
  • Zapalenie ucha środkowego – intensywny ból ucha, gorączka, senność.
  • Posocznica – wysypka (krostki nie bledną po naciśnięciu), duszności, przyspieszone tętno, zwiększona potliwość, dezorientacja, gorączka (nie zawsze) – powoduje zgon u 1/30 dzieci i 1/8 dorosłych.
  • Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych – sztywność karku, ból głowy, światłowstręt, dezorientacja, nudności/wymioty (zabija 1 na 12 dzieci i 1 na 6 seniorów).

Inwazyjna choroba pneumokokowa (IChP) jest poważnym zagrożeniem zdrowia i życia pacjenta. Jej powikłania obejmują:

  • utratę/uszkodzenie słuchu,
  • padaczkę,
  • amputacja kończyny,
  • wstrząs septyczny (niewydolność narządów).

Ostatnie z wymienionych powikłań jest obarczone dużą śmiertelnością (około 50%).

Jak zdiagnozować pneumokoki – objawy + test

Wystąpienie wymienionych wyżej objawów (nie zawsze wszystkich) to przesłanka kliniczna. Dla trafniejszej diagnozy stosuje się dodatkową weryfikację – laboratoryjną.

IChM potwierdza się (lub neguje) za pomocą badania próbki krwi lub płynu mózgowo-rdzeniowego, pobranego z części lędźwiowej.

Pneumokoki – leczenie

Jeśli analiza materiału potwierdzi chorobę, stosuje się antybiotykoterapię. Ze względu na zaniedbania w zwalczaniu pneumokoków, tj. nadużywanie i nieodpowiednie stosowanie lekarstw (brak tzw. antybiogramu), bakterie są coraz mniej wrażliwe na leczenie.

Rosnąca odporność na antybiotyki oznacza, że kuracja nie jest w 100% skuteczna. Z tego powodu ważna jest profilaktyka, czyli szczepienie przeciw pneumokokom.

W ciężkich przypadkach (najczęstszych wśród małych dzieci) niezbędna jest hospitalizacja w celu łagodzenia objawów i podtrzymania funkcji życiowych – np. żywienie pozajelitowe.

Pneumokoki – profilaktyka

Obowiązkowe szczepienia na pneumokoki dla niemowląt działają od 2017 roku, co oznacza, że tylko niewielki odsetek populacji jest chroniony przed IChP.

Immunizacja w grupach podwyższonego ryzyka oraz w odpowiednim czasie zwiększa bezpieczeństwo wśród najbliższych i ogranicza rozprzestrzenianie się drobnoustrojów chorobotwórczych.

Na polskim rynku farmaceutycznym są dostępne 4 preparaty chroniące przed IChP: 

  • Pneumovax 23 – jednodawkowa szczepionka przeznaczona dla dzieci od 2. roku życia, młodzieży i dorosłych; uodparnia organizm aż na 23 serogrupy pneumokoków (powodujących 90% IChP).
  • Apexxnar – jednodawkowa szczepionka na pneumokoki dla dorosłych (od 18. roku życia); chroni przed 20 serotypami tych bakterii.
  • Prevenar Junior – preparat chroni przed 13 szczepami bakterii i jest podawany w 1-4 dawkach, w zależności od wieku pacjenta; może być stosowany już od 6. tygodnia życia (do ukończenia 17 lat).
  • Synflorix – dawkowanie ustala się na podstawie wieku – mogą być to 2-4 zastrzyki; preparat można stosować u osób w wieku 6 tygodni – 5 lat do uodparniania na 10 typów pneumokoków.

Każdy z preparatów powinien być przechowywany w lodówce (2-8°C).

Szczepionki ułatwiają organizmowi rozpoznawać, a co za tym idzie – skutecznie zwalczać drobnoustroje chorobotwórcze. Dzięki temu ryzyko poważnego przebiegu choroby i/lub wystąpienia niebezpiecznych powikłań zmniejsza się. Czy istnieje jednak ryzyko związane z immunizacją?

Synflorix, Pneumovax, Apexxnar i Preventar – powikłania

Jeśli szczepionka jest wypuszczona na rynek farmaceutyczny, to oznacza, że przeszła szereg badań w niezależnych laboratoriach. W ten sposób minimalizuje się ryzyko związane ze stosowaniem preparatów.

Tzw. NOP (niepożądany odczyn poszczepienny) w przypadku szczepienia na pneumokoki może obejmować łagodne dolegliwości, takie jak np.:

  • obrzęk i ból w miejscu wstrzyknięcia,
  • ból głowy, mięśni i stawów,
  • gorączka,
  • utrata apetytu,
  • złe samopoczucie (gorszy sen, rozdrażnienie, zmęczenie).

Objawy te mają charakter tymczasowy i ustępują samoistnie w przeciągu kilku dni. Nie występują też u wszystkich – wielu pacjentów nie odczuwa żadnych nieprzyjemnych dolegliwości po zastrzyku. Kiedy znane są plusy i minusy immunizacji, warto dowiedzieć się, ile kosztuje szczepionka na pneumokoki dla dorosłych i dzieci.

Pneumokoki szczepionka – cena 2022

Szczepienie na pneumokoki figuruje w narodowym Kalendarzu jako „obowiązkowe”, co oznacza 100% refundacji. Niestety, jest tak dopiero od 2017 roku, co oznacza, że naprawdę niewielka część społeczeństwa jest chroniona przed IChP. Ponadto, dofinansowanie dotyczy przede wszystkim preparatu Synflorix, który chroni tylko przed 10 szczepami pneumokoków.

Od stycznia 2022 roku wprowadzono 50% dofinansowania na zakup preparatu Preventar 13. Mogą na nie liczyć osoby po 65. roku życia, którzy są szczególnie narażeni na infekcję (np. przez przewlekłą chorobę, niedobór odporności czy niewydolność nerek). Ile kosztuje szczepionka na pneumokoki dla dorosłych po refundacji? Według wyliczeń, do zapłacenia pozostaje wówczas około 138 zł.

Pozostali muszą w pełni samodzielnie ponieść koszty immunizacji. Szczepienia są wykonywane w punktach na terenie całej Polski – np. w TropicalMed. Do uodporniania dorosłych stosuje się preparaty Apexxnar, Pneumovax, Preventar – ile kosztuje każdy z preparatów?

Pneumokoki szczepionka koszt 2022:

  • Apexxnar 349 zł,
  • Pneumovax 209 zł,
  • Preventar 13 319 zł,
  • Synflorix – to szczepienie niedostępne w TropicalMed; koszt w polskich aptekach waha się od 180 do 270 zł. 

Cena szczepionki na pneumokoki różnią się w zależności od dostępności i rodzaju preparatu, a także od marży ustalonej w danym punkcie. 

Zapraszamy na szczepienie!

Chcesz dbać o swoje zdrowie?

Zaszczep się przeciwko pneumokokom, które mogą powodować ciężkie schorzenia wielonarządowe
Zarezerwuj termin szczepienia
Czytaj więcej: