#infekcja-bakteryjna #choroba-ukladu-nerwowego #transmitowana-droga-kropelkowa

Szczepienia na meningokoki

Szczepienia na meningokoki – dlaczego warto?

zdjęcie Katarzyna Ślusarz autora postu o Szczepienia na meningokoki Katarzyna Ślusarz | 2022-03-28 (ostatnia aktualizacja: 2022-09-28)
Meningokoki to bakterie, które mogą wywoływać inwazyjną chorobę (IChM) i poważne powikłania – np. niewydolność nerek czy zapalenie osierdzia. Aby temu zapobiegać, warto rozważyć szczepienie ochronne. Jest ono w Polsce nierefundowane, jednak zaleca się immunizację szczególnie przed podróżą do krajów z tzw. pasa zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych.

Meningokoki – czy szczepić?

Chorobę meningokokową wywołuje bakteria Neisseria meningitidis. Stanowi ona zagrożenie nie tylko zdrowia, ale często także i życia pacjenta. Tego typu infekcja występuje w dwóch postaciach:

  • Inwazyjna (IChM) – niebezpieczna, obejmująca najpoważniejsze objawy, takie jak za-palenie opon mózgowo-rdzeniowych czy posocznica (znana jako sepsa meningokoko-wa).
  • Nieinwazyjna (niezbyt częsta) – atakuje spojówki, zatoki lub cewkę moczową; jej przebieg jest na tyle niegroźny, że raczej nie zgłasza się tego typu przypadków (dane na ten temat są niekompletne).

Poważne zakażenie meningokokowe (IChM) najczęściej dotyka niemowlęta, młodzież, osoby z niedoborami odporności (np. nosiciele HIV) oraz ludzi narażających się na styczność z tego typu bakteriami (turyści, pracownicy laboratorium). Grupom tym szczególnie zaleca się przyjęcie szczepionki na meningokoki.

Inwazyjnej chorobie meningokowej (IChM) można zapobiec dzięki profilaktyce. Kraje, w których zaleca się szczepienie przeciw meningokokom (np. Niemcy, Polska) lub jest ono obowiązkowe (np. Francja), odnotowują stały spadek występowania IChM. Jest to zauważalne szczególnie w Europie – ryzyko na zachorowanie i poważny przebieg choroby jest bardzo małe. Przykładowo, w Polsce odnotowuje się 150-200 przypadków IChM rocznie.  

W niektórych krajach, takich jak Hiszpania czy Holandia, szczepienia na meningokoki są finansowane przez krajowy system służby zdrowia. Polski NFZ nie oferuje refundacji. Oznacza to szczepienie na meningokoki w cenie 100%.  

Mimo to, wyjeżdżając do któregoś z krajów z wysokim wskaźnikiem zachorowalności na IChM (np. do tzw. pasa zapalenia opon mózgowych), warto rozważyć szczepienie przeciw meningokokom.

Pas zapalenia opon mózgowych w Afryce SubsaharyjskiejPrzed podróżą do tych krajów zaszczep się na meningokoki!

Immunizacja może uratować nie tylko zdrowie, ale i życie podczas podróży. W niektórych krajach zakażenie meningokokami jest bowiem dużo powszechniejsze, a śmiertelność choroby wynosi około 10-15%

Meningokoki szczepienie – kiedy warto?

Naturalnym środowiskiem dwoinek zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych (Neisseria meningitidis czyli meningokoków) jest organizm człowieka. Szacuje się, że około 5-10% populacji jest bezobjawowymi nosicielami tych bakterii. Bezobjawowymi, więc trudnymi w identyfikacji – dlatego dane mają charakter orientacyjny. Co ciekawe, najwyższy wskaźnik tego typu nosicielstwa występuje w regionach wysoko rozwiniętych – głównie w Europie Zachodniej i obu Amerykach. 

Meningokoki są też groźne dla dorosłych

Wykonaj szczepienie ochronne!

Meningokoki mogą wywołać śmiertelne zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych.
Ryzyko infekcji jest szczególnie duże w szkołach, akademikach czy koszarach.
Choroba meningokokowa może skutkować trwałymi powikłaniami (jak np. martwica).
Skuteczne szczepionki. Brak kolejek. Wykwalifikowany personel.
kobieta po szczepieniu Umów się na szczepienie przeciw meningokokom.

Ludzie są jedynym rezerwuarem meningokoków, które gromadzą się głównie na powierzchni błon śluzowych gardła i nosa. Są transmitowane drogą kropelkową – infekcja jest wynikiem kontaktu z nosicielem (a dokładniej: z wydzielinami dróg oddechowych lub śliną). Do zakażenia meningokokowego może więc dojść na przykład podczas:

  • pocałunku,
  • kaszlu/kichania,
  • korzystania z tych samych naczyń/sztućców,
  • dzielenia się jedzeniem.

Z racji tego, że meningokoki dostają się do organizmu przez drogi oddechowe, każde ich osłabienie zwiększa szanse na wtargnięcie bakterii do organizmu. Palacze tytoniu (zarówno czynni, jak i bierni) oraz osoby, które niedawno przeszły inną infekcję układu oddechowego to grupy szczególnie narażone na zakażenie meningokokami. Są one przenoszone drogą kropelkową z człowieka na człowieka. Prawdopodobieństwo infekcji zwiększa się więc w miejscach zatłoczonych (np. akademikach, przedszkolach, koszarach).

Ze względu na ryzyko zakażenia meningokokami w miejscach takich jak m.in. akademiki, zaleca się szczepienia dla studentów. Są one wykonywane obowiązkowo m.in. we Francji czy USA. Ogranicza to rozprzestrzenianie się drobnoustrojów chorobotwórczych.

Jak widać, na prawdopodobieństwo zakażenia meningokokami wpływają zarówno czynniki wewnętrzne (stan zdrowia, odporność), jak i zewnętrzne (miejsce pracy, nauki, zamieszkania czy tymczasowego pobytu). Na częstotliwość zakażeń meningokokami może także wpływać sezon. Przykładowo, w Polsce najwięcej zachorowań odnotowuje się na początku roku.

Aby minimalizować ryzyko infekcji, w wielu krajach stosuje się szczepienia przeciw meningokokom.

Meningokoki – co to jest?

Do tej pory udało się wyróżnić 12 grup meningokoków (czyli bakterii), różniących się głównie budową. Pięć z nich (A, B, C, Y oraz W-135) zostało uznanych za najbardziej niebezpieczne dla człowieka:

  • Serogrupa A – przed wprowadzeniem szczepień, meningokoki te powodowały cyklicz-ne epidemie w tzw. „pasie zapalenia opon mózgowych” w Afryce Subsaharyjskiej. Obecnie występuje głównie w Azji i Rosji.
  • Szczep B – odpowiada za większość przypadków inwazyjnej choroby meningokowej (IChM); pojawia się szczególnie w krajach szczepiących się przeciw serogrupie C, a także w Australii, Nowej Zelandii i Ameryce Północnej.
  • Meningokoki grupy C – jest drugą (po B) grupą meningokoków odpowiadającą za za-chorowania na IChM; obecnie odpowiada za większość zakażeń w pasie zapalenia opon mózgowych.
  • Serogrupy W-135 i Y – w ostatnim czasie odnotowuje się coraz więcej tych infekcji w regionie europejskim. Po wprowadzeniu szczepień w Afryce (pas zapalenia opon mó-zgowo-rdzeniowych, wzrosła tam częstotliwość zakażeń W-135.

Chorobę meningokową w Polsce wywołuje najczęściej serogrupa B (~70%). Od 2014 odnotowuje się jednak ponad 5-krotny wzrost odsetka zakażonych przez meningokoki z grupy W-135. Podobne zjawisko zauważono m.in. w Wielkiej Brytanii i Chile.

Meningokoki – objawy i powikłania

Chorobę meningokokową wywołują bakterie Neisseria meningitidis, których jedynymi nosicielami są ludzie. Meningokoki są transmitowane drogą kropelkową. Po przedostaniu się do organizmu człowieka, osadzają się na błonach śluzowych gardła i nosa. Tam namnażają się – trwa to od 1 do 10 dni. Tzw. okres inkubacji wynosi zazwyczaj 3-4 dni. Po tym czasie bakterie wnikają do krwiobiegu. W niektórych przypadkach zakażają krew, wywołując sepsę meningokokową. Następnie przedostają się do płynu mózgowo-rdzeniowego, powodując zapalenie. 

Jak meningokoki atakują organizm?

Błony śluzowe nosa (bezobjawowo, nie zawsze dochodzi do infekcji) → krwioobieg (zakażenie krwi → sepsa meningokokowa) → płyn mózgowo-rdzeniowy (zapalenie opon mózgowych)

„Wędrówce” bakterii po organizmie człowieka towarzyszy wiele symptomów. Początkowo przypominają przeziębienie, co utrudnia wczesną identyfikację choroby.  

Meningokoki – objawy w kolejnej fazie (tzw. oponowe):

  • nagła, wysoka gorączka,
  • ból głowy,
  • sztywność karku,
  • wymioty i nudności,
  • nadmierna senność,
  • wysypka wybroczynowa
  • światłowstręt,
  • zaburzenia świadomości.

Najbardziej charakterystyczna przypadłość, wywołana przez meningokoki to wysypka – małe punkciki zlewające się następnie w większe plamy, które nie bledną, kiedy się je naciśnie. 

Jako że meningokoki przedostają się do krwiobiegu, mogą zainfekować każdy narząd. Powikłania po IChM mogą być zarówno trwałe (np. uszkodzenie/utrata słuchu, martwica kończyny, niewydolność nerek), jak i tymczasowe (np. zapalenie płuc czy osierdzia). Choroba może nawet doprowadzić do zgonu. Największy odsetek śmiertelności występuje wśród niemowląt (ok. 18%) i osób starszych (28%).

Aby zminimalizować ryzyko utraty zdrowia lub życia, warto zaszczepić się przeciwko meningokokom.

Sepsa meningokokowa – leczenie

Zakażenie meningokokowe można zwalczać za pomocą chemioprofilaktyki. Jest ona zalecana szczególnie osobom narażonym na kontakt z nosicielem. Ważne jest jednak szybkie podanie odpowiedniego leku – najlepiej do 7 dni po kontakcie z zakażonym. Podczas chemioprofilaktyki pacjent przyjmuje jeden z medykamentów:

  • rifampicynę,
  • ceftriakson,
  • ciprofloksacynę.

Tego typu leki są przyjmowane zazwyczaj jednorazowo lub w ciągu dwudniowej kuracji. To rozwiązanie doraźne, które w przeciwieństwie do szczepienia na meningokoki, nie zapewniają długotrwałej odporności na chorobę spowodowaną tymi bakteriami.

Meningokoki szczepionka – nazwa

Najskuteczniejszym sposobem zapobiegania IChM jest profilaktyka, czyli szczepienie przeciw meningokokom. W Polsce dostępne są szczepionki poli- lub monowalentne: 

  • monowalentna – na meningokoki C (NeisVac-C);
  • monowalentne – na meningokoki B (Bexsero, Trumenba); 
  • czterowalentne – przeciw serogrupom A, C, W135 oraz Y (Nimenrix, Menveo).

Kiedy szczepienie na meningokoki?

  • NeisVac-C – można ją podawać pacjentom od 2. miesiąca życia;
  • Menveo – przeznaczona dla osób powyżej 2. roku życia.
  • Bexsero – stosowana od 2. miesiąca życia
  • Trumenba – dla osób powyżej 10. roku życia;
  • Nimenrix – podawana już od 6. tygodnia życia;

Szczepionka meningokoki – ile dawek?

  • NeisVac-C – najmłodsi (2-4 miesiąc) otrzymują dwie dawki, natomiast od 4. miesiąca podaje się jeden zastrzyk.
  • Menveo – jednodawkowe szczepienie (0,5 ml) zapewnia ochronę dzieciom, młodzieży i dorosłym.
  • Bexsero – szczepienie pierwotne obejmuje najczęściej 2 dawki podawane w minimum 2-miesięcznym odstępie;
  • Trumenba – podaje się ją w schemacie 2- lub 3-dawkowym, w zależności od zaleceń;
  • Nimenrix – do 6 miesięcy stosuje się 2 dawki, natomiast dla ponad półrocznych dzieci, młodzieży i dorosłych przewidziany jest jeden zastrzyk.

Ile kosztuje szczepionka na meningokoki?

Koszt szczepienia na meningokoki zależy od rodzaju preparatu oraz ilości zalecanych dawek. Oto, jak prezentuje się to w TropicalMed: 

  • Szczepionka Nimenrix cena: 259 zł
  • Trumenba cena: 379 zł
  • Menveo koszt: 259 zł

Pozostałe szczepionki (niedostępne w TropicalMed):

  • Bexsero cena: około 380 zł;
  • NeisVac-C cena: ~ 120 zł.

Menveo oraz Nimenrix w opinii ekspertów to najbardziej kompleksowe preparaty, które chronią aż przed czterema szczepami Neisseria meningitidis. Trumenba też dobrze uodparnia młodzież i osoby dorosłe – to ważne szczególnie dla podróżnych, pracowników medycznych czy osób mieszkających w dużych skupiskach ludzi (np. w akademikach).

Szczepionka meningokoki – powikłania

Jeśli szczepionka została dopuszczona do obrotu, to z pewnością przeszła szereg testów skuteczności i bezpieczeństwa. Mimo to nadzór trwa przez cały czas, a ewentualne działania niepożądane są zgłaszane i analizowane przez specjalistów. Najczęściej wskazywane w przypadku szczepienia przeciw meningokokom były:

  • ból i rumień w miejscu wstrzyknięcia,
  • bóle mięśni i głowy oraz zmęczenie,
  • drażliwość i senność (u niemowląt).

Wymienione objawy dotyczą wszystkich rodzajów szczepionek. Według raportów pacjentów, dolegliwości ustępowały samoczynnie, maksymalnie po 3 dniach. Jeśli chodzi o stopień nasilenia, zostały opisane jako łagodne lub w umiarkowanym stopniu utrudniające funkcjonowanie.

Meningokoki – informacje dla podróżnych

Podróżując do krajów z tzw. pasa zapalenia opon mózgowych, należy mieć na uwadze szczepienie na meningokoki. W wielu krajach afrykańskich (takich jak np. Nigeria, Mali, Kenia, Etiopia) jest ono zalecane, szczególnie dla osób znajdujących się w grupie podwyższonego ryzyka. 

Według MSZ, w krajach takich jak np. Arabia Saudyjska, szczepienie przeciwko meningokokom jest obowiązkowe. Oznacza to, że osoby niezaszczepione mogą spotkać się z:

  • zakazem wjazdu do kraju,
  • przymusowym szczepieniem na granicy,
  • kwarantanną.

Dwa ostatnie rozwiązania odbywają się oczywiście na koszt podróżującego.

Przed podróżą warto więc wykonać szczepienie na meningokoki. W różnych krajach występują odmienne szczepy meningokoków, które mogą zagrażać nieprzystosowanym organizmom przyjezdnych.

Serdecznie zapraszamy na szczepienia przeciw meningokokom!

FAQ - często zadawane pytania

Przed czym chroni szczepionka na meningokoki?

Meningokoki to inna nazwa bakterii Neisseria meningitidis. Szczepionka na meningokoki chroni przed rozwojem ciężkich powikłań zakażenia tymi bakteriami, czyli najczęściej sepsy oraz zapaleniem opon mózgowo-rdzeniowych. Oprócz nich występują inne, m.in. niewydolność nerek czy wątroby. Wszystkie mogą prowadzić do poważnej utraty zdrowia, a nawet życia. Warto się szczepić!

Ile dawek ma szczepionka na meningokoki?

To zależy od wieku i wybranego preparatu (jest kilka dostępnych szczepionek). NeisVac-C – najmłodsi (2-4 miesiąc)-dwie dawki, a od 4 miesiąca-jeden zastrzyk. Bexsero-dwie dawki w dwumiesięcznym odstępie; Trumenba –2- lub 3-dawki, w zależności od zaleceń; Nimenrix–do 6 m.ż-2 dawki, natomiast dla starszych dzieci, młodzieży i dorosłych przewidziany jest jeden zastrzyk.

W jakim wieku szczepić dziecko na meningokoki?

Szczepionkę przeciwko meningokokom należy wykonać możliwie jak najwcześniej. Aktualne wytyczne podają:NeisVac-C – można ją podawać pacjentom od 2. miesiąca życia;Bexsero – stosowana od 2. miesiąca życia;Trumenba – dla osób powyżej 10. roku życia;Nimenrix – podawana już od 6. tygodnia życia.

Czy szczepionka na meningokoki boli?

Szczepionka na meningokoki może dawać pewne skutki uboczne, jednak korzyść z przyjęcia jej i bycia chronionym zdecydowanie je przewyższa. Wśród łagodnych odczynów wymienia się obrzęk, niepokój i ból w miejscu wkłucia. Może on występować w różnym nasileniu, jednak przeważnie nie obserwuje się jego wzmożonego nasilenia.

Meningokoki zagrażają dzieciom i dorosłym

Chroń swoje zdrowie za pomocą szczepień ochronnych.
Zarezerwuj termin szczepienia
Czytaj więcej: